De grootste onverklaard gebleven verandering in de genderzorg: het patiëntenprofiel kantelde volledig

Genderdysforie heeft een lange klinische geschiedenis. De eerste genderklinieken in de wereld — in Nederland, de VS, het VK — behandelden vanaf de jaren 1960 en 1970 voornamelijk volwassen mannen die al jarenlang in het geheim als vrouw leefden. Het klassieke profiel: man, dertig tot vijftig jaar oud, heteroseksueel (aangetrokken tot vrouwen), geen psychiatrische comorbiditeit.

In de jaren 2010 veranderde dat profiel zodanig dat het niet langer op hetzelfde fenomeen leek.

De omslag in cijfers

Bij de Tavistock GIDS in het VK — de kliniek die in 2024 sloot na de Cass Review — zagen de verwijzingsaantallen er als volgt uit:

• 2009: 77 verwijzingen, verhouding jongens/meisjes grofweg gelijk
• 2012: 208 verwijzingen; meisjes beginnen te domineren
• 2015: 1.398 verwijzingen; meisjes 70%+
• 2018: 2.519 verwijzingen; meisjes 75%+
• 2021: meer dan 5.000 verwijzingen

Vergelijkbare verschuivingen werden gedocumenteerd in Canada, Australië, de VS, Nederland, Zweden en andere landen. Het patroon is internationaal en consistent: in het tijdsbestek van ongeveer tien jaar veranderde het typische genderkliniekpatiënt van een volwassen man naar een tienermeisje.

Het nieuwe profiel

De nieuwe populatie verschilt op meerdere dimensies van de klassieke patiënten:

• Leeftijd: Gemiddeld 14-16 jaar bij aanmelding, tegenover 30-50 jaar in het klassieke profiel
• Geslacht: 70-75% biologisch vrouwelijk (AFAB), tegenover overwegend mannelijk in het klassieke profiel
• Seksuele oriëntatie: Hoog percentage homoseksueel en biseksueel, tegenover overwegend heteroseksueel in het klassieke profiel
• Comorbiditeiten: Verhoogde percentages autisme, ADHD, depressie, angst, eetstoornissen en trauma — in het klassieke profiel veel zeldzamer
• Onset: Veelal laat-onset (geen kindertijd-geschiedenis van genderdysforie) — klassieke patiënten hadden bijna altijd vroeg-onset

Wat de Cass Review hierover zei

De Cass Review (2024) noemde deze demografische verschuiving expliciet "unprecedented" (zonder precedent). Dr. Hilary Cass schreef dat er geen wetenschappelijke verklaring beschikbaar was voor de verschuiving — en dat het bevestigende model op de nieuwe populatie was toegepast zonder dat de effectiviteit voor die specifieke groep was aangetoond.

De richtlijnen die waren ontwikkeld op basis van decennia onderzoek naar de klassieke populatie van vroeg-onset genderdysforie bij kinderen, werden zonder aanpassing toegepast op een volledig nieuwe populatie met een fundamenteel ander profiel.

Hypothesen over de oorzaak

Wetenschappers en clinici bieden verschillende verklaringen aan voor de verschuiving, maar geen enkele is empirisch volledig onderbouwd:

Toegenomen acceptatie: De maatschappelijke acceptatie van transgenderidentiteit nam sterk toe in de jaren 2010, waardoor mensen die eerder niet naar voren kwamen dat nu wél deden. Dit verklaart mogelijk een deel van de stijging, maar niet de omvang en niet de verschuiving naar tienermeisjes specifiek.

Sociale besmetting / ROGD: Het ROGD-concept (Rapid Onset Gender Dysphoria, Littman 2018) beschrijft hoe genderdysforie cluster-gewijs kan optreden in vriendengroepen en via online gemeenschappen. Dit zou de specifieke overbeschrijving van meisjes en de rol van sociale media en internet kunnen verklaren.

Misidentificatie van autisme en trauma: Onderzoek naar autisme en genderdysforie toont dat autistische meisjes sterk oververtegenwoordigd zijn in de nieuwe populatie. Zij kunnen genderrollen letterlijker interpreteren, moeite hebben met sociale aanpassing, en gevoeliger zijn voor online gemeenschappen die een kant-en-klare verklaring bieden voor hun gevoel van niet-passen.

Internalisering van culturele boodschappen: De culturele boodschap dat vrouwelijkheid beperkend is, dat "non-binair zijn" vrijer aanvoelt, en dat genderdysforie een respectabele medische diagnose is, kan bij meisjes in een kwetsbare levensfase (vroege adolescentie) anders landen dan bij andere groepen.

Waarom dit zo belangrijk is

De demografische verschuiving is niet slechts een statistisch curieusum. Ze heeft directe gevolgen voor de klinische praktijk.

Als de nieuwe populatie fundamenteel anders is dan de populatie waarop de behandelprotocollen zijn gebaseerd, is het niet vanzelfsprekend dat die protocollen even goed werken. De desistancepercentages voor klassieke vroeg-onset genderdysforie zijn anders dan voor laat-onset adolescente genderdysforie. De comorbiditeiten vragen om andere diagnostiek. De sociale invloeden vragen om andere therapie.

Het informed consent-model — waarbij de patiënt zichzelf diagnosticeert en de arts bevestigt — was al problematisch voor de klassieke populatie. Voor een nieuwe populatie van tienermeisjes met autisme, trauma en eetstoornissen, beïnvloed door online communities, is het ronduit gevaarlijk.

De verhalen op dit platform laten dat patroon zien: Cristina Hineman, Isabelle Ayala, Clementine Breen, Fox Varian, Soren Aldaco. Ze zijn allemaal vrouwen. Ze zijn allemaal begonnen als tiener. Ze zijn allemaal het product van een systeem dat geen vragen stelde — terwijl de demografie van zijn patiëntenpopulatie volledig veranderd was.

Bronnen:

• Cass Review (2024). Final report — section on referral trends and demographics. cass.independent-review.uk
• Tavistock GIDS referral statistics (2009–2022). NHS England.
• Littman, L. (2018). Rapid-onset gender dysphoria in adolescents and young adults. PLOS ONE. plos.org
• Warrier, V. et al. (2020). Elevated rates of autism, other neurodevelopmental and psychiatric diagnoses, and autistic traits in transgender and gender-diverse individuals. Nature Communications. nature.com