Eetstoornissen en genderdysforie: een onvoldoende erkend verband

Genderdysforie en eetstoornissen hebben een gemeenschappelijk thema: een negatieve relatie met het eigen lichaam, specifiek met de fysieke kenmerken van vrouwelijkheid. Het is geen toeval dat beide aandoeningen overwegend voorkomen bij adolescente meisjes, en dat er een significante overlap bestaat in hun prevalentie.

Het gedeelde thema

Anorexia nervosa, boulimia en andere eetstoornissen zijn voor een significant deel gericht op het controleren of vermijden van de vrouwelijke lichaamsontwikkeling. Borsten, heupen, menstruatie — de fysieke tekenen van vrouwelijke puberteit worden door meisjes met eetstoornissen vaak als ongewenst en angstwekkend beleefd.

Genderdysforie bij adolescente meisjes kent eenzelfde oriëntatie: het gevoel dat de vrouwelijke lichaamsontwikkeling niet klopt, dat borsten en heupen niet bij de eigen identiteit horen, dat menstruatie verkeerd is.

De overlaP in symptomen is dermate groot dat sommige clinici spreken van een diagnostisch grijs gebied: wanneer is de afwijzing van vrouwelijke lichaamskenmerken een uiting van een eetstoornis, en wanneer is het genderdysforie?

Wat het onderzoek zegt

Studies bij patiënten in genderzorgklinieken tonen consistent een oververtegenwoordiging van eetstoornissen en eetstoornissen-gerelateerde problematiek:

• Een studie bij de Tavistock GIDS (2020) vond dat een significant deel van de patiënten ook criteria had voor een eetstoornis of sterk gestoord eetgedrag
• Een Canadese studie (2022) vond dat adolescenten die gender-dysfor waren, drie tot vier keer vaker ook een eetstoornis hadden dan leeftijdgenoten
• De Cass Review (2024) bevestigde dat eetstoornissen een van de meest voorkomende comorbiditeiten waren in de Tavistock-populatie, en dat ze systematisch onderbehandeld werden

De misdiagnose-route

Het probleem is niet alleen dat eetstoornissen voorkomen naast genderdysforie — het is dat ze soms het primaire probleem zijn, en genderdysforie een secundaire presentatie. Een meisje dat haar lichaam afwijst vanwege een eetstoornis, kan dit gaan verwoorden in gender-termen — niet omdat ze transgender is, maar omdat die taal beschikbaar en begrijpelijk is geworden via sociale media en haar omgeving.

In een bevestigend systeem wordt die genderpresentatie direct bevestigd. De eetstoornis — de onderliggende aandoening — wordt niet herkend of behandeld. Het meisje wordt op het gendertransitiepad gezet, terwijl de eigenlijke behandeling (therapie gericht op de eetstoornis) nodig was.

Sommige detransitioners beschrijven achteraf precies dit patroon: hun onvrede met hun lichaam was een symptoom van hun eetstoornis of van trauma gerelateerd aan de vrouwelijke puberteit. De genderbehandeling loste het probleem niet op — en liet permanente fysieke veranderingen achter.

De afwijzing van de borst

Een specifiek klinisch aandachtspunt is de vraag wanneer een wens voor mastectomie (verwijdering van borsten) voortkomt uit genderdysforie en wanneer uit eetstoornis-gerelateerde lichaamsdysmorfie.

Meisjes met anorexia willen soms geen borsten — ze zijn een teken van vrouwelijkheid dat hun eetstoornis afwijst. Als dit meisje bij een genderkliniek terechtkomt en zegt "ik wil geen borsten," kan dat worden geïnterpreteerd als genderdysforie — terwijl het feitelijk een presentatie is van de eetstoornis.

Clinici die het exploratieve model hanteren, zullen deze vraag onderzoeken. Clinici die het bevestigende model hanteren, verwijzen door.

Behandelimplicaties

Als een eetstoornis onherkend blijft en een patiënt op het gendertransitiepad belandt, zijn de gevolgen potentieel ernstig:

• De eetstoornis wordt niet behandeld — en verslechtert mogelijk
• Hormoonbehandeling kan de eetproblemen verergeren (testosteron beïnvloedt metabolisme en lichaamsperceptie)
• Mastectomie neemt de borsten weg maar lost de onderliggende problematiek niet op
• Na detransitie blijven de gevolgen van de behandeling permanent, terwijl de behandelende problematiek elders had moeten worden aangepakt

De adequate behandeling voor een eetstoornis is specialistische eetstoornis-behandeling — niet genderbehandeling. Als de eetstoornis-component onherkend blijft, kan de genderbehandeling de toestand van de patiënt op de lange termijn verslechteren.

Bronnen:

• Cass Review (2024). Independent review of gender identity services for children and young people: final report. April 2024.
• Zucker et al. (2019). Adolescents with gender dysphoria: reflections on some contemporary clinical and research issues. Archives of Sexual Behavior.
• Hutchinson et al. (2020). Eating psychopathology in transgender youth. International Journal of Eating Disorders.
• Duffy et al. (2019). Gender identity disorder and eating disorders — disordered eating in gender dysphoric youth. International Journal of Eating Disorders.
• SEGM (2023). Eating disorders in gender clinic populations. segm.org