Behandeling zelf veroorzaakt genderdysforie: de iatrogene vicieuze cirkel

In maart 2025 publiceerde onderzoeker Zeki Bayraktar een artikel in het Journal of Sex & Marital Therapy met een provocerende these: het model van gender-affirming care creëert zelf het probleem dat het zegt op te lossen. Hij noemt dit fenomeen iatrogene genderdysforie — een door de behandeling veroorzaakte of verergerde genderdysforie.

Wat betekent "iatrogeen"?

Iatrogeen betekent letterlijk: door de arts of behandeling veroorzaakt. Bayraktar betoogt dat de interventies in het huidige genderbevestigende model — met name vroege sociale transitie en puberteitsremmers — de kans dat genderdysforie verdwijnt drastisch verlagen, in plaats van het kind te helpen.

De cijfers zijn schokkend

Bayraktar baseert zijn betoog op bestaand onderzoek:

• 80–88% van de gevallen van genderdysforie lost vanzelf op als er geen sociale of medische interventie plaatsvindt
• Na sociale transitie en bevestiging bleef 94% van de kinderen zich vijf jaar later identificeren als transgender (Steensma et al., 2013)
• Zonder interventie identificeerde slechts circa 10% van de kinderen met genderdysforie zich op volwassen leeftijd nog als transgender
• 98–100% van de kinderen die puberteitsremmers kregen, ging vervolgens door naar cross-seks hormonen

Met andere woorden: vroege sociale transitie is de sterkste voorspeller dat een kind blijvend transgender blijft — niet de genderdysforie zelf.

De vicieuze cirkel

Bayraktar beschrijft een zichzelf versterkend mechanisme:

1. Een kind toont tekenen van genderdysforie of gendernonconformiteit
2. Vroege sociale transitie wordt ingezet als "neutrale" interventie
3. De transitie versterkt de genderidentiteit en verhoogt de kans op persistentie
4. Medische behandeling (puberteitsremmers, hormonen) volgt als vanzelfsprekende volgende stap
5. De behandeling maakt de genderidentiteit onomkeerbaar

Wat bedoeld was als tijdelijk en reversibel, wordt zo een onomkeerbaar traject — niet door de aard van de dysphorie, maar door de behandeling zelf.

Academische vrijheid onder druk

Bayraktar beschrijft ook hoe wetenschappers die kritisch zijn over genderbevestigende zorg worden tegengewerkt: druk van tijdschriften, afwijzing van Letters to the Editor die gepubliceerde studies bekritiseren, en politieke beïnvloeding van onderzoeksfinanciering.

Aanbevelingen

Bayraktar pleit voor:

• Uitgebreide psychologische beoordeling vóór sociale of medische transitie
• Psychotherapie als eerste behandellijn
• Eerlijke communicatie over de hoge kans op vanzelf oplossen van genderdysforie
• Bescherming van academische vrijheid in dit onderzoeksgebied

Bronnen:

• Bayraktar Z. (2025). Iatrogenic Gender Dysphoria and Harm Cycle in Gender Affirming Care. Journal of Sex & Marital Therapy, Vol. 51, No. 4. tandfonline.com
• Samenvatting: Observatoire Petite Sirène. observatoirepetitesirene.org
• Steensma T.D. et al. (2013). Factors Associated With Desistence and Persistence of Childhood Gender Dysphoria. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry.