Oestrogeen bij meisjes met genderdysforie — de andere kant van hetzelfde verhaal

De redenering is symmetrisch: als het voor jongens logisch is om eerst te onderzoeken of een testosterontekort bijdraagt aan genderdysforie, dan geldt hetzelfde voor meisjes en oestrogeen. Toch wordt ook bij meisjes die zich aanmelden bij genderklinieken zelden systematisch gekeken naar de hormonale status van het eigen geslacht.

Wat doet oestrogeen met het vrouwelijke lichaam?

Oestrogeen is het primaire vrouwelijke geslachtshormoon en stuurt de ontwikkeling van vrouwelijke lichaamskenmerken: borsten, heupbreedte, huidtextuur, vetverdeling en menstruatiecyclus. Bij meisjes die tijdens de puberteit te weinig oestrogeen aanmaken — door wat voor oorzaak ook — verloopt deze ontwikkeling vertraagd of onvolledig.

Een meisje met een suboptimaal oestrogeenniveau kan een platter borst ontwikkelen, minder uitgesproken vrouwelijke lichaamscontouren, onregelmatige of uitblijvende menstruatie, en een huid die minder typisch vrouwelijk aanvoelt. Dit zijn precies de kenmerken die meisjes met genderdysforie vaak als bron van hun ongemak noemen.

De vraag is dezelfde als bij jongens: is de dysforie hier primair, of is ze mede veroorzaakt door een hormonale achterstand die behandelbaar is?

Oorzaken van oestrogeentekort bij meisjes

Een te laag oestrogeenniveau bij meisjes kan verschillende oorzaken hebben:

• Primaire ovariële insufficiëntie: de eierstokken produceren onvoldoende hormonen, soms door genetische oorzaken (zoals het Turner-syndroom)
• Hypothalamische amenorroe: stress, ondergewicht of intensief sporten onderdrukt de hormooncyclus vanuit de hersenen
• PCOS: bij polycysteus-ovariumsyndroom is de hormonale balans verstoord, met vaak verhoogd testosteron en relatief laag oestrogeen
• Schildklieraandoeningen: een traag werkende schildklier beïnvloedt de geslachtshormoonproductie
• Chronische stress en slaapgebrek: onderdrukt de gehele hormonale as

Al deze aandoeningen zijn behandelbaar. Geen ervan wordt standaard uitgesloten in de huidige transgenderzorgpraktijk.

De paradox van testosteron bij oestrogeentekort

Wanneer een meisje met een laag oestrogeenniveau testosteron krijgt toegediend — de standaardbehandeling voor meisjes die willen transitioneren naar man — gebeurt er iets opmerkelijks: het testosteron onderdrukt de resterende oestrogeenproductie verder. De hormonale basis van het vrouwelijke lichaam wordt actief afgebroken, terwijl het oorspronkelijke probleem — onvoldoende vrouwelijke hormonale werking — nooit werd aangepakt.

Het is alsof iemand klaagt dat zijn auto niet rijdt omdat de accu leeg is, en de oplossing is om de motor eruit te slopen en er een andere in te bouwen — zonder ooit de accu te hebben opgeladen.

PCOS en genderdysforie: een onderschat verband

Onderzoek heeft een opvallend hoge prevalentie van PCOS aangetoond bij meisjes die zich aanmelden bij genderklinieken. PCOS gaat gepaard met verhoogd testosteron, onregelmatige menstruatie, acne, overgewicht en soms meer androgyne lichaamskenmerken. Het is niet moeilijk voor te stellen dat een meisje met PCOS zich minder vrouwelijk voelt in haar lichaam.

Meerdere onderzoeken wijzen op een hoge comorbiditeit van endocriene aandoeningen bij meisjes met genderdysforie. Zo rapporteerden Kaltiala-Heino et al. in Finland een opmerkelijke prevalentie van PCOS en hormonale verstoringen in deze groep. Toch wordt PCOS in de meeste genderklinieken niet systematisch opgespoord als mogelijke bijdragende factor — laat staan behandeld vóór medische transitie wordt overwogen.

Genderbevestiging als herstel van hormonaal evenwicht

De alternatieve benadering is even eenvoudig als logisch: meet het hormonale profiel van het meisje volledig door. Zijn er tekorten of verstoringen die het vrouwelijke lichaamsgevoel ondermijnen? Corrigeer die eerst. Geef het lichaam de kans om te worden wat het biologisch bedoeld is te worden.

Voor een meisje met een laag oestrogeenniveau betekent dat: oestrogeensuppletie op een niveau dat past bij haar leeftijd en lichamelijke ontwikkeling. Dit is een gangbare endocrinologische behandeling, veilig en omkeerbaar. De effecten op de lichaamskenmerken en het welbevinden kunnen aanzienlijk zijn.

Pas als na adequate hormonale correctie de dysforie aanhoudt, is het zinvol om verdere stappen te overwegen. Dat is niet het vertragen of blokkeren van transitie voor wie dat echt nodig heeft — het is het bieden van goede medische zorg aan wie dat nodig heeft.

Wat de klinische praktijk zou moeten doen

Vóórdat testosteron wordt voorgeschreven aan een meisje met genderdysforie, zou elke kliniek minimaal het volgende moeten meten en beoordelen:

• Volledig hormoonprofiel: oestradiol, FSH, LH, testosteron, SHBG, DHEA-S, prolactine
• Schildklierfunctie (TSH, vrij T4)
• Echo van de eierstokken om PCOS uit te sluiten
• Beoordeling van gewicht, eetpatroon en stressniveau als hormonale factoren
• Bij tekorten: behandeling en evaluatie van het effect op de dysforie na zes tot twaalf maanden

Het verhaal van hormonen en genderdysforie is symmetrisch voor beide geslachten. Jongens verdienen een check op testosteron; meisjes verdienen een check op oestrogeen. Genderbevestiging kan ook betekenen: het lichaam helpen om zichzelf te worden, in plaats van het te duwen naar de overkant.

Zolang genderklinieken deze stap structureel overslaan, is er geen sprake van goede medische zorg — ongeacht welke ideologie er achter het beleid zit.