Testosteron bij jongens met genderdysforie — genderbevestiging zonder overstap

Wanneer een jongen aangeeft dat hij zijn lichaam niet als mannelijk ervaart, is de standaardreactie in de transgenderzorg tegenwoordig vaak: puberteit remmen, gevolgd door oestrogeen. Het doel is het lichaam zoveel mogelijk te feminiseren. Maar een groeiend aantal clinici stelt een andere vraag: wat als de oplossing niet aan de overkant ligt, maar juist in het versterken van wat er al is?

Genderbevestiging: wat bedoelen we daar eigenlijk mee?

De term "genderbevestigende zorg" klinkt neutraal, maar heeft in de praktijk bijna uitsluitend betrekking op behandelingen die het lichaam in de richting van het andere geslacht duwen — puberteitsremmers, kruishormonen en chirurgie. Echte bevestiging van het biologische geslacht valt grotendeels buiten dit kader.

Toch is er een logische andere invulling mogelijk: genderbevestiging als het versterken van de kenmerken van het eigen geslacht. Voor jongens zou dat betekenen: zorgen dat het testosteronniveau voldoende is om de normale mannelijke puberteit volledig te doorlopen.

Laag testosteron als onderschatte factor

Onderzoek toont aan dat een deel van de jongens die zich aanmeldt bij genderklinieken een aantoonbaar lager testosteronniveau heeft dan leeftijdsgenoten. In de huidige praktijk wordt dit nauwelijks systematisch gemeten, laat staan behandeld als potentiële oorzaak van de klachten.

Een jongen met een suboptimaal testosteronniveau ontwikkelt minder spiermassa, een minder diepe stem, minder lichaamsbeharing en een minder uitgesproken mannelijk postuur. Juist deze kenmerken worden door veel jongens met genderdysforie als bron van hun onbehagen beschreven. De vraag is: is de dysforie hier primair, of is ze mede een gevolg van een hormonale achterstand die behandelbaar is?

Wat zeggen clinici?

Dr. Michael Laidlaw, endocrinoloog in de VS, stelt al jaren dat de hormonale status van jongens die zich aanmelden voor transgenderzorg structureel in kaart gebracht moet worden. "Als een jongen laag testosteron heeft en zich niet mannelijk genoeg voelt, dan is de eerste stap niet oestrogeen — dat is het probleem vergroten. De eerste stap is uitzoeken waarom het testosteron laag is en dat corrigeren."

Vergelijkbare geluiden zijn te horen in de Britse discussie na het Cass Review. Het rapport wees erop dat psychologische factoren, autisme, trauma en lichamelijke aandoeningen zelden systematisch werden uitgesloten voordat medische behandeling startte. Een laag testosteronniveau als onderliggende factor past in precies dat patroon.

Het verschil in omkeerbaarheid

Het optimaliseren van het testosteron bij een jongen met een aantoonbaar tekort is een medisch gangbare ingreep met bekende risico's en een goede veiligheidshistorie. De effecten zijn deels omkeerbaar als de behandeling wordt gestopt. Dat staat in schril contrast met de oestrogeenbehandeling die jongens in de transgenderzorg krijgen: die brengt permanente veranderingen mee, waaronder borstvorming, verlies van vruchtbaarheid en irreversibele schade aan de botdichtheid als puberteitsremmers vooraf zijn gebruikt.

Vanuit het perspectief van "first, do no harm" is de volgorde logisch: sluit eerst behandelbare oorzaken uit — waaronder hormonale tekorten — voordat ingrijpende, onomkeerbare behandelingen worden overwogen.

Waarom dit niet standaard wordt gedaan

Het antwoord is deels ideologisch. In het huidige genderzorgmodel wordt de zelfrapportage van de patiënt als leidend beschouwd. Onderzoek naar biologische factoren wordt soms gezien als het "in twijfel trekken" van de genderidentiteit van de patiënt. Dat heeft geleid tot een praktijk waarin hormonale tekorten niet worden opgespoord, terwijl kruishormonen wel worden voorgeschreven.

Daar komt bij dat er weinig financieel belang is bij het corrigeren van een testosterontekort. De behandeling is goedkoop en generiek. Transgenderzorg is, zeker in de private sector, een groeimarkt.

Genderbevestiging hoeft niet te betekenen: het lichaam naar de andere kant bewegen. Voor jongens die worstelen met hun mannelijkheid zou de eerste stap moeten zijn: meten of het testosteronniveau adequaat is. Als dat niet het geval is, biedt correctie een reële kans op verbetering — zonder de onherroepelijke gevolgen van een medische transitie.

Dit is geen vervanging voor psychologische begeleiding, maar een logische medische stap die in de huidige praktijk grotendeels wordt overgeslagen. Het is tijd dat genderklinieken deze vraag structureel stellen.