Hoe "toxic masculinity" jongens naar een transgenderidentiteit drijft
Als jongens niet aan het beeld van "echte man" voldoen, kunnen ze via online communities leren dat ze misschien vrouw zijn. Detransitioners beschrijven hoe sociale druk rond masculiniteit een sleutelrol speelde in hun transitie — en later in hun spijt.
In de discussie over de snelle toename van transgenderidentificaties bij jongeren wordt één factor zelden hardop benoemd: de rigide, verstikkende opvattingen over mannelijkheid die in westerse samenlevingen nog altijd dominant zijn. Gevoelige jongens, jongens die van kunst houden, jongens die huilen, jongens die moeite hebben met agressie en competitie — zij passen niet in het dominante beeld van wat een "echte man" is.
En precies die jongens zijn kwetsbaar voor een boodschap die hen via sociale media bereikt: jij bent geen man, jij bent eigenlijk een vrouw.
De val van de verkeerde conclusie
Er is een logisch gat tussen twee ware observaties. De eerste: "ik voel me niet thuis in de verwachtingen die de samenleving aan mij stelt als jongen." De tweede: "ik ben transgender." Die twee hoeven niets met elkaar te maken te hebben. Onbehagen met gendernormen is niet hetzelfde als genderdysforie. Maar in online omgevingen — TikTok, Reddit, Tumblr — worden die twee systematisch aan elkaar gelijmd.
Een jongen die zacht is, emotioneel, geïnteresseerd in mode of popcultuur, krijgt in sommige communities een reeks vragen voorgelegd: Voel jij je anders dan andere jongens? Vind je het vervelend als mensen je "hij" noemen? Zou jij liever een meisje willen zijn? Die vragen zijn zo geframed dat het antwoord al vaststaat. Het alternatief — dat masculiniteit zelf het probleem is, niet de persoon — wordt zelden aangeboden.
Wat detransitioners zeggen
Meerdere jonge mannen die zijn gedetransitioneerd beschrijven dit patroon in herkenbare bewoordingen. Ze voelden zich niet thuis in de heersende mannelijkheidsopvattingen in hun omgeving. Ze werden gepest of genegeerd omdat ze "niet mannelijk genoeg" waren. Via internet vonden ze een gemeenschap die zei: jij hoeft geen man te zijn.
"Ik dacht dat mijn hekel aan typisch mannelijk gedrag betekende dat ik geen man was," schrijft één detransitioner in een veelgelezen Reddit-post. "Maar het betekende alleen dat ik de versie van mannelijkheid om me heen afwees. Dat zijn twee totaal verschillende dingen. Dat besefte ik pas drie jaar en hormonen later."
Onderzoeker Lisa Littman, bekend van haar werk over rapid-onset gender dysphoria, beschrijft vergelijkbare patronen: jongeren die genderdysforie rapporteren nadat ze intensief online contact hadden met transgendergemeenschappen, en bij wie sociale onvrede en identiteitsproblemen voorafgingen aan de dysforiegevoelens.
De paradox: feminisme dat vrouwen beschermt, schiet mannen tekort
Het begrip "toxic masculinity" werd bedacht om schadelijke normen te bekritiseren — agressie, emotionele afstandelijkheid, dominantie. Dat is een legitieme kritiek. Maar de oplossing die sommige progressieve omgevingen impliciet aanbieden aan jongens die die normen afwijzen, is niet: wees een andere soort man. Het is: wees geen man.
Dat is geen bevrijding. Dat is het probleem verplaatsen. Een jongen die leert dat zijn zachtheid, gevoeligheid of non-conformiteit bewijs is dat hij eigenlijk een meisje is, leert ook: mannelijkheid heeft geen ruimte voor jou. Die boodschap versterkt precies de rigide gendernormen die feminisme juist wilde afbreken.
Wat er ontbreekt: ruimte voor niet-conforme mannen
Er zijn samenlevingen en culturen waar niet-conforme mannelijkheid gewoon bestaat — en geaccepteerd wordt. Mannen die gevoelig zijn, van esthetiek houden, emotioneel betrokken zijn, worden in die contexten niet uitgenodigd om van geslacht te veranderen. Ze zijn gewoon mannen.
De vraag die te weinig gesteld wordt aan jongens die worstelen met hun mannelijke identiteit is: wat voor man wil jij zijn? Niet: ben jij eigenlijk wel een man? Dat tweede is een vraag die, eenmaal gesteld in de verkeerde context, een antwoord kan uitlokken met onomkeerbare medische gevolgen.
Toxic masculinity is een reëel probleem — maar de oplossing is niet het ombouwen van niet-conforme jongens tot meisjes. De oplossing is een bredere, menselijkere opvatting van wat een man kan zijn. Jongens die niet passen in het dominante beeld verdienen die ruimte. Wat ze niet verdienen is een online omgeving die hun onbehagen vertaalt in een medische diagnose en hen op een pad zet richting hormonen en operaties — voordat ze de kans hebben gehad om gewoon zichzelf te zijn.
Deel dit artikel: