Het informed consent-model: hoe een laagdrempelig systeem voor hormonen onomkeerbare schade toestond

Jarenlang was een psychiatrische evaluatie standaard vereist voordat een patiënt geslachtshormonen kon krijgen in het kader van een gendertransitie. Therapeuten, psychiaters en artsen moesten samenwerken. Observatieperioden van maanden of jaren waren gangbaar. Dat model heette het "Dutch Protocol" — en het was, voor al zijn tekortkomingen, gebaseerd op het principe dat onomkeerbare behandelingen zorgvuldige voorbereiding vereisen.

In de loop van de jaren 2010 werd dat model in grote delen van de westerse wereld vervangen door iets fundamenteel anders.

Wat het informed consent-model inhoudt

Het informed consent-model draait om één principe: de patiënt verklaart te begrijpen wat de behandeling inhoudt en wat de risico's zijn. Op basis van die verklaring schrijft de arts voor. Geen psychiatrische evaluatie vereist. Geen observatietermijn. Geen onderzoek naar of de gendervraag voortkomt uit onderliggende psychiatrische problematiek.

De aanname achter het model is dat genderidentiteit een intrinsiek, stabiel en onveranderlijk kenmerk is — en dat het bevragen ervan schadelijk is. Wie zegt transgender te zijn, wordt geloofd. Wie vraagt of er iets anders aan de hand kan zijn, wordt als transfoob beschouwd.

Hoe het in de praktijk werkt

In de VS paste Planned Parenthood het informed consent-model op grote schaal toe. Dat leidde tot situaties als die van Cristina Hineman: kort na haar achttiende verjaardag schreef Planned Parenthood haar binnen dertig minuten testosteron voor. Geen vragen over haar Asperger-syndroom. Geen vragen over de trans-vriendenkring die haar overtuigingen had gevormd. Ze had al weken na de mastectomie spijt.

In Canada volgde Michelle Zacchigna een vergelijkbaar traject: ze zelf-diagnosticeerde als transgender, artsen bevestigden dat zonder differentiaaldiagnose, en haar ontwikkelingsstoornis en psychiatrische problemen werden nooit onderzocht.

In Australië bezocht Ollie Davies een psychiater die hem na drie consulten genderdysforie diagnosticeerde — zonder therapie, zonder onderzoek naar zijn depressie en identiteitscrisis. Hij werd onvruchtbaar.

Callen-Lorde en de insider-visie

Dat het informed consent-model ook op professionals werkt, illustreert het verhaal van Paul Garcia-Ryan. Hij werkte als maatschappelijk werker bij Callen-Lorde — een van de grootste LGBTQ+-klinieken in de VS, die het informed consent-model uitdroeg — en verleende er zelf gender-affirmatieve zorg. Pas na ernstige medische complicaties door zijn eigen behandeling detransitioneerde hij.

"Je wordt gemaakt te geloven in slogans. Evidence-based, levensreddende zorg, veilig en effectief. Niets daarvan is bewezen."

— Paul Garcia-Ryan, voormalig medewerker Callen-Lorde

Waarom het model gevaarlijk is

Het informed consent-model heeft drie structurele gebreken:

1. Het elimineert differentiaaldiagnose. Genderdysforie kan een uiting zijn van depressie, angst, autisme, trauma, PTSS, een dissociatieve stoornis of andere psychiatrische problematiek. Het informed consent-model stelt die vraag niet.
2. Het beschermt kwetsbare mensen niet. Juist mensen met autisme, trauma of psychiatrische comorbiditeit — die sterk oververtegenwoordigd zijn in de genderzorg — zijn het minst in staat om de langetermijngevolgen van onomkeerbare behandelingen te overzien.
3. Het verplaatst de verantwoordelijkheid naar de patiënt. Als de patiënt "heeft ingestemd", is de arts gedekt. Maar toestemming zonder adequate informatie en evaluatie is geen echte toestemming.

De rechtszaken

Het informed consent-model staat nu centraal in tientallen rechtszaken. De kern van bijna elke aanklacht is dezelfde: de zorgverlener heeft geen grondige evaluatie uitgevoerd, terwijl de patiënt kenbare psychiatrische kwetsbaarheden had die grondige evaluatie noodzakelijk maakten.

De Cass Review (2024) concludeerde dat het bevestigende model — waarvan het informed consent-systeem de meest laagdrempelige variant is — onvoldoende wetenschappelijk is onderbouwd. Finland, Zweden en andere landen eisen inmiddels psychiatrische evaluatie als voorwaarde voor medische behandeling. De nieuwe AWMF-richtlijnen (2025) verplichten grondige psychologische beoordeling in alle gevallen, zonder uitzondering.

Het informed consent-model heeft jarenlang werkt als een omleiding van die bescherming. De rekening wordt nu gepresenteerd.

Bronnen:

• SEGM. The Informed Consent Model for Gender-Affirming Care. segm.org
• Cass Review (2024). Final report. cass.independent-review.uk
• Themis Resource Fund. Detransitioner cases. themisresourcefund.org