Zijn hersenen mannelijk of vrouwelijk? — Prof. Daphna Joel
Prof. Daphna Joel, neurowetenschapper aan de Universiteit van Tel Aviv, presenteert onderzoek waaruit blijkt dat hersenen een unieke mozaïek zijn van
Over Daphna Joel
Daphna Joel is hoogleraar neurowetenschappen aan de Universiteit van Tel Aviv in Israël. In dit interview, opgenomen voor het Institute of Arts and Ideas, vertelt ze over haar onderzoek naar de relatie tussen sekse, hersenen en gender, een onderwerp waar ze naar eigen zeggen ongeveer tien jaar aan heeft gewerkt. Centraal staat de vraag of er zoiets bestaat als een mannelijk of vrouwelijk brein. Haar antwoord is helder: nee.
Het brein als mozaïek
Joel erkent dat er sekseverschillen bestaan in de structuur en functie van hersenen, en dat dieronderzoek laat zien dat geslachtschromosomen en geslachtshormonen het brein beïnvloeden. Volgens haar voegen die verschillen zich echter niet consistent samen tot twee aparte breintypen. In plaats daarvan vermengen ze zich: ieder mens heeft een uniek mozaïek van kenmerken, waarvan sommige vaker bij mannen en andere vaker bij vrouwen voorkomen. In haar onderzoek meet ze met MRI bijvoorbeeld het volume van hersengebieden of de sterkte van verbindingen daartussen. Ze zoekt de gebieden met de grootste gemiddelde verschillen tussen mannen en vrouwen, en kijkt vervolgens of die verschillen in een individueel brein optellen tot één type. Dat doen ze niet: elk brein combineert kenmerken in een vrouwelijk-typische en een mannelijk-typische vorm.
Ze illustreert dit met gedrag en psychologische kenmerken. Eigenschappen als empathie worden eerder als vrouwelijk gezien en agressie eerder als mannelijk, maar zelden heeft iemand uitsluitend vrouwelijke of uitsluitend mannelijke kenmerken. De meeste mensen hebben beide. Joel benadrukt dat het niet gaat om hoeveel mannelijke of vrouwelijke kenmerken iemand heeft, maar welke. Twee mensen met evenveel als mannelijk geldende eigenschappen kunnen onderling sterk verschillen.
Natuur, cultuur en het binaire model
Op de vraag of cultuur de verschillen vormgeeft, antwoordt Joel dat de vraag naar nature versus nurture bij mensen niet te beantwoorden is, omdat cultuur niet uitgeschakeld kan worden. Voor haar maakt de bron van de verschillen niet uit: of natuur of cultuur ze veroorzaakt, ze tellen nooit consistent op tot twee categorieën. Gender als cultureel systeem is volgens haar binair, maar op individueel niveau heeft vrijwel niemand een puur mannelijke of vrouwelijke aard, maar een mozaïek van genderkenmerken. Ze beschrijft zichzelf als feministisch neurowetenschapper en stelt dat bewustzijn van de eigen vooronderstellingen, waaronder de binaire kijk op sekse, helpt om minder bevooroordeeld onderzoek te doen.
Gevolgen voor wetenschap en geneeskunde
Joel pleit ervoor mensen te zien als het mozaïek dat ze zijn, in plaats van ze in twee categorieën te dwingen die volgens haar beperkend werken. Ze vergelijkt de hoop op een samenleving die geen verdere sociale betekenis aan sekse hecht met de veranderde houding tegenover huidskleur. Ook in de geneeskunde acht ze het binaire denken problematisch: kenmerken die gezondheid en ziekte beïnvloeden, zoals geslachtshormonen, splitsen zich niet netjes in twee sets. Als voorbeeld noemt ze hart- en vaatziekten, waarbij sommige verschillen die voor sekseverschillen werden aangezien, in feite met lichaamslengte samenhangen. Een lange vrouw zou dan een andere behandeling nodig hebben dan een korte man. Tot slot beveelt ze het werk van Anne Fausto-Sterling en de boeken van Cordelia Fine aan, waaronder Testosterone Rex.
Bronnen
Let op: deze video is Engelstalig. Bekijk onze Verhalen voor Nederlandstalige getuigenissen.