Genderidentiteit: ontwikkeling bevorderen of belemmeren? — Sasha Ayad

Over Sasha Ayad

Sasha Ayad is therapeut en spreekt in deze video over het concept genderidentiteit. Ze benadert het begrip vanuit wat zij de meest welwillende interpretatie noemt, maar wijst ook op redenen om er voorzichtig mee om te gaan bij jongeren, in het bijzonder bij adolescenten. Haar perspectief komt voort uit haar werk met cliënten en uit wat tieners haar zelf vertellen over hun ervaring.

Genderidentiteit als achteraf-concept

Ayad beschrijft genderidentiteit zoals een clinicus die het begrip omarmt het zou formuleren: een diepgevoeld besef van het eigen gender dat niet noodzakelijk samenvalt met de biologische sekse. Volgens haar kan dit concept zinvol zijn als een psychologische, academische beschrijving die je achteraf toepast op mensen die van jongs af aan een duidelijke en spontane mismatch tussen hun geboortesekse en hun genderbeleving ervoeren, die hun dysforie niet ontgroeiden en uiteindelijk medisch transitioneerden. Ze plaatst dit tegenover de klinische literatuur van vóór de plotselinge toename van dysfore tieners in het begin van de jaren 2010. Tegelijk waarschuwt ze dat het begrip het ongemak van dysforie kan gladstrijken, terwijl de materiële realiteit van het lichaam blijft bestaan waarmee dysfore mensen moeten worstelen.

Stereotypen, comfort en verborgen motieven

Ayad vindt het problematisch om genderidentiteit expliciet aan iedereen te onderwijzen, omdat het volgens haar dysforie kan oproepen waar die er niet was. Het concept leunt sterk op stereotypen: wie leest over de eigenschappen van een mannelijke of vrouwelijke genderidentiteit, herkent al snel punten waarop hij of zij niet perfect aan het stereotype voldoet, omdat niemand het uiterste van die pool belichaamt. Ook het taalgebruik rond comfort vindt ze lastig, omdat het een schijntegenstelling schept tussen comfortabel zijn en dysfoor zijn, terwijl er veel grijs gebied tussen ligt. Soms, stelt ze, is het zich identificeren buiten een categorie een psychologisch of afweermechanisme, of een poging om vermeende voordelen van het andere gender te verkrijgen, motieven waarvan iemand zich vaak niet eens bewust is. Daarom acht ze trage, exploratieve psychotherapie belangrijk, omdat jongeren dergelijke drijfveren niet altijd kunnen verwoorden of begrijpen.

Het performatieve karakter en de ontwikkeling van jongeren

Om het performatieve aspect te illustreren vergelijkt Ayad genderidentiteit met haar eigen identiteit als therapeut: die ontstond niet bij de geboorte, maar groeide door interesse, studie, training en het werk zelf, in een wisselwerking tussen ervaring en identiteitsbesef. Bij jongeren met een snel opkomende genderdysforie ziet ze een vergelijkbaar proces. Tieners vertellen haar dat ze zich pas dysfoor gingen voelen nadat ze rond hun dertiende over genderidentiteit begonnen te lezen, en dat het concept hen steeds meer overtuigde naarmate ze er meer over lazen. Daarna volgt het performatieve gedeelte: kleding weggooien, het haar knippen, nieuwe kleren kopen en om andere namen vragen. Dit gedrag versterkt de identiteit in een wisselwerking met de buitenwereld, terwijl het traject van transitie oorspronkelijk werd bedacht voor de meest dysfore mensen met een langdurige, niet vanzelf oplossende voorgeschiedenis. Omdat genderdysforie volgens haar moeilijk scherp te definiëren is, vreest ze dat normale tienerervaringen onder de paraplu van een transgenderidentiteit terechtkomen. Ze kondigt een vervolgvideo aan over hoe het introduceren van genderidentiteit bij adolescenten het ontwikkelings- en rijpingsproces kan belemmeren.

Bronnen

• YouTube — Genderidentiteit: ontwikkeling bevorderen of belemmeren? — Sasha Ayad