Het jaar dat trans werd uitgevonden: genderdysforie ontbreekt in historische bronnen

Over Malcolm en Simone

In deze video gaan Malcolm en Simone in gesprek over de stelling dat moderne transgenderidentiteit door velen wordt voorgesteld als iets van alle tijden. Aanleiding is een aflevering van een andere maker die zij volgen, en een online discussie waarin werd beweerd dat transmensen door de hele menselijke geschiedenis heen en in alle culturen voorkomen. Malcolm betoogt dat dit volgens hem feitelijk niet klopt: er zijn door de geschiedenis heen wel mensen geweest die andere genderrollen aannamen of zich anders kleedden, maar dat is volgens hem iets anders dan het kernkenmerk van de moderne beweging, genderdysforie.

Het onderscheid tussen rolwisseling en genderdysforie

Malcolm maakt een scherp onderscheid tussen het aannemen van een andere genderrol — zoals crossdressing, vrouwen die als man leefden om eigendom te bezitten of een oorlog in te gaan, en gelijkgeslachtelijke relaties — en intense, aanhoudende afkeer van het eigen geboortegeslacht. Volgens hem zijn die rolwisselingen in de geschiedenis goed gedocumenteerd, maar ontbreekt een beschrijving die lijkt op moderne genderdysforie vrijwel volledig vóór de twintigste eeuw. Hij wijst erop dat zelfs in culturen die genderafwijkend gedrag accepteerden, hij geen duidelijke voorbeelden ziet van mensen die opschreven ongelukkig te zijn met hun geboortegeslacht. Dat punt vindt hij belangrijk: als dysforie een cultureel verschijnsel zou zijn in plaats van een vast onderdeel van de menselijke conditie, verandert volgens hem de manier waarop de samenleving er het best mee om kan gaan.

Cross-culturele voorbeelden tegen het licht

Een groot deel van het gesprek bespreekt voorbeelden die vaak als historisch bewijs worden aangehaald. Malcolm stelt dat de term 'two-spirit' niet uit oude tradities komt maar volgens hem teruggaat op een visioen dat ene Myra Larini in 1990 op een conferentie deelde. Andere groepen, zoals de hijra in Zuid-Azië, de fa'afafine, de muxe, de kathoey en de Romeinse galli, beschrijft hij eerder als effeminate mannen in gelijkgeslachtelijke relaties, als een gediscrimineerd 'derde geslacht', als religieuze rollen of als verbonden met sekswerk en armoede — niet als mensen met genderdysforie. De Albanese 'sworn virgins' verklaart hij uit het feit dat vrouwen geen eigendom mochten bezitten. Twee mogelijke uitzonderingen noemt hij zelf: een joods gedicht van Kalonymus ben Kalonymus, dat volgens hem eeuwenlang als satire werd gelezen, en de Romeinse keizer die volgens één vijandige bron om een operatie zou hebben gevraagd.

Een cultuurgebonden verschijnsel en de vergelijking met anorexia

Malcolm en Simone trekken een parallel met cultuurgebonden aandoeningen, met anorexia als voorbeeld: een verschijnsel dat volgens hen sterk samenhangt met lichaamsdysmorfie en zich vaak rond de puberteit aandient. Simone, die zelf ernstige anorexia heeft gehad, beschrijft hoe moeilijk het voelt om te aanvaarden dat zoiets cultureel bepaald kan zijn, en het gesprek gebruikt die ervaring om invoelbaar te maken hoe sterk een dergelijke overtuiging kan aanvoelen. Malcolm plaatst de opkomst van het moderne verschijnsel in de tijd: het werk van een laboratorium in Duitsland rond 1910, dat door de nazi's werd vernietigd, en daarna de grote media-aandacht rond de zaak van Christine Jorgensen in 1952. Beiden benadrukken dat zij niet betwijfelen dat mensen hun gevoelens echt ervaren, maar dat zij vraagtekens zetten bij hoe de samenleving er nu mee omgaat.

Bronnen

• YouTube — Gesprek van Malcolm en Simone over het moderne transgenderconcept in historisch perspectief