Transgenderzorg Nederland: zelfmedicatie, depressie en lange wachttijden
Een reportage over de Nederlandse transgenderzorg belicht de gevaren van zelfmedicatie met hormonen door jongeren die niet kunnen wachten op professionele zorg vanwege de lange wachttijden. Jongeren die worstelen met depressie en genderdysforie lopen risico op ernstige gezondheidsschade door ongecontroleerd hormoongebruik. De video toont de systematische problemen in de toegang tot transgenderzorg in Nederland.
Over deze reportage
Deze Nederlandse reportage gaat over de transgenderzorg in Nederland en de gevolgen van de lange wachttijden. Aan het woord komen Lilly, een gameontwikkelaar en transvrouw die al meer dan drie jaar op de wachtlijst staat, en verschillende betrokkenen uit de zorg en politiek. Centraal staat de vraag wat er gebeurt met mensen die zo lang op zorg moeten wachten dat zij naar zelfmedicatie grijpen.
Wachten en zelfmedicatie
Lilly vertelt dat zij rond het begin van de coronatijd herkende een transvrouw te zijn. Haar huisarts verwees haar door naar het Amsterdam UMC, waar volgens de wachttijdindicatie op de website een eerste gesprek twee jaar zou duren. Die termijn bleef doorschuiven; uiteindelijk had zij pas na ongeveer drie jaar haar eerste gesprek. Door de lange wachttijd besloot zij zelf hormonen te gaan gebruiken. Ze beschrijft hoe zij injecteerbare hormonen uit een flesje opzoog en inspoot, ondanks een uitgesproken angst voor naalden waar zij beroerd van werd. Informatie en advies haalde zij uit een netwerk van andere transvrouwen en -mannen, zonder dat daar een medicus of expert bij betrokken was. Toen een arts haar adviseerde te stoppen, is zij gestopt. Zelf noemt zij vier jaar wachten geen ongeduld meer, maar een noodkreet.
Risico's en de oorzaak van de wachtlijsten
Sem van der Berg, het gezicht van belangenorganisatie Transvisie, wijst op de impact van lang wachten: mensen staan sociaal en psychologisch stil en vallen vaak in een diep gat zonder de psychologische ondersteuning die zij nodig hebben. Genoemd worden risico's als depressie en zelfdoding, waarbij het volgens Van der Berg niet om een enkel geval gaat maar om honderden mensen. Michiel Verkeulen, die van 2018 tot 2022 als kwartiermaker een oplossing voor de wachtlijsten moest bedenken, legt uit dat de wachttijden vooral lang blijven doordat de vraag naar transgenderzorg de afgelopen tien jaar sterk is gestegen, een trend die in bijna alle landen zichtbaar is. Een knelpunt is dat de aanvragen sterk geconcentreerd zijn op één plek.
Spreiding, politiek en zelfmedicatie
Doordat de meeste mensen naar het Amsterdam UMC worden gestuurd, ontstaat ophoping en daarmee een wachtlijst, terwijl er volgens de reportage meer opties in het land zijn. Tweede Kamerlid Wieke Paulusma (D66) pleit ervoor de zorg voorafgaand aan het ziekenhuis beter in te richten, met goede psychologische ondersteuning en begeleiding bij de huisarts, vergelijkbaar met hoe patiënten worden voorbereid op een operatie. Volgens haar kost dat niet veel geld en is het vooral een kwestie van goede wil. Er wordt een gremium opgericht: een overlegorgaan tussen zorgverzekeraars, patiëntenorganisaties en zorgaanbieders. Het ministerie kreeg dat advies al in 2022, maar daar gebeurde toen niets mee; na een brief van Paulusma aan minister Agema zou er eind van het jaar een gremium zijn. De boodschap van deskundigen in de reportage is om geen zelfmedicatie te doen, en als je het toch doet, daar open over te zijn tegen je arts. Zelfmedicatie via een niet-geregistreerde aanbieder wordt als zeer gevaarlijk omschreven.