Zembla — Het transgenderprotocol (Nederlandstalig)
Zembla is het bekende Nederlandse onderzoeksjournalistiekprogramma. In deze documentaire onderzoeken ze het Dutch Protocol, het Nederlandse
Bekijk ook de Engelstalige versie van deze documentaire.
Over Zembla en het onderzoek
In deze Nederlandstalige aflevering onderzoekt het journalistieke programma Zembla het zogeheten Nederlandse transgenderprotocol, internationaal bekend als het Dutch Protocol. Aan het woord komen onder anderen plastisch chirurg professor Bouman, kinderarts Sabine Hannema, kinderpsychiater Annelou de Vries en jongeren die door de genderkliniek in Amsterdam zijn behandeld. De documentaire schetst hoe het aantal jongeren dat zich aanmeldt voor transgenderzorg sterk groeit: volgens de uitzending stonden er in Nederland bijna 3000 jongeren op de wachtlijst.
Het Dutch Protocol
De genderkliniek van de Vrije Universiteit in Amsterdam was de eerste kliniek ter wereld die een behandeling aanbood voor genderdysforie. In de jaren negentig werden ook minderjarigen behandeld. Artsen ontwikkelden een aanpak waarbij de puberteit met puberteitsremmers wordt stopgezet. Kinderarts Hannema legt uit dat deze remmers de productie van geslachtshormonen onderdrukken en dat het effect volgens haar omkeerbaar is, waardoor jongeren tijd krijgen om na te denken over een eventuele verdere behandeling. In 2006 publiceerden de Amsterdamse artsen hierover een artikel dat wereldwijd bekend werd. Volgens het protocol krijgen tieners onder voorwaarden puberteitsremmers, vanaf hun vijftiende eventueel geslachtshormonen en vanaf hun achttiende eventueel operaties. Kinderpsychiater De Vries promoveerde in 2010 op onderzoek naar het traject; haar bevindingen wezen erop dat het de onderzochte jongeren beter ging.
Groeiende internationale twijfel
Naarmate het aantal aanmeldingen toenam, ontstond er internationaal kritiek. In Finland constateerde psychiater Riittakerttu Kaltiala dat de jongeren die zich meldden niet leken op de patiëntengroep uit het oorspronkelijke Amsterdamse onderzoek: velen ontwikkelden hun genderdysforie pas in de adolescentie en hadden ernstige psychiatrische problemen. Ook in Zweden, onder meer aan het universiteitsziekenhuis van Göteborg, groeide de scepsis over de bruikbaarheid van het Nederlandse protocol voor deze nieuwere groep. Een Zweedse hoogleraar psychiatrie waarschuwde zijn collega's om terughoudend te zijn. Zembla wijst er ook op dat slechts één instelling, de Tavistock-kliniek in Londen, probeerde het Amsterdamse onderzoek na te doen, waarbij volgens journalist Hannah Barnes de positieve uitkomsten niet werden gereproduceerd.
Bewijs en de nieuwe patiëntengroep
In de uitzending erkent kinderpsychiater De Vries dat nog niet duidelijk is of het protocol geschikt is voor de nieuwere groep aanmelders en dat hier onderzoek naar loopt. Zembla wijst op een subsidieaanvraag uit 2021 waarin De Vries spreekt over het verzamelen van ontbrekend bewijs om met het protocol door te gaan. Op de vraag of de behandeling ondertussen zonder bewijs wordt voortgezet, verwijst zij naar lopend onderzoek en naar de ervaring van de Amsterdamse artsen, die jongeren en hun families volgens haar zien opknappen. De documentaire plaatst dit tegenover het wetenschappelijke uitgangspunt dat bewijs sterker wordt wanneer andere onderzoekers dezelfde resultaten bereiken.