Zembla — Het transgenderprotocol (Engelstalige versie)
Zembla is het bekende Nederlandse onderzoeksjournalistiekprogramma. In deze documentaire onderzoeken ze het Dutch Protocol, het Nederlandse
Bekijk ook de Nederlandstalige versie van deze documentaire.
Over Zembla en het Dutch Protocol
In deze documentaire onderzoekt het Nederlandse onderzoeksjournalistiekprogramma Zembla het zogenoemde Dutch Protocol: de behandelmethode voor jongeren met genderdysforie die in Amsterdam werd ontwikkeld en wereldwijd werd nagevolgd. De genderkliniek van het Amsterdam UMC (voortgekomen uit de kliniek aan de Vrije Universiteit) bood vanaf de jaren zeventig als eerste ter wereld behandeling voor genderdysforie aan volwassenen. In de jaren negentig werden ook minderjarigen behandeld. De clinici ontwikkelden een methode waarbij de puberteit wordt stilgezet met zogeheten puberteitsremmers, gepresenteerd als een pauzeknop die tijd zou geven om na te denken over een definitieve transitie. In 2006 publiceerden de Amsterdamse artsen hierover een veelgeciteerd artikel dat bekend werd als het Dutch Protocol.
Groeiende wachtlijst en internationale navolging
Volgens de documentaire staan inmiddels bijna 3.000 jongeren op de wachtlijst voor gendzorg in Nederland. Het aantal aanvragen steeg sterk: van enkele tientallen in 2013 naar dat veel hogere getal in recente jaren. Veel nieuwe patiënten komen na een intake in aanmerking voor puberteitsremmers. De internationale belangstelling voor het Dutch Protocol was groot; in 2016 organiseerde de Amsterdamse kliniek een wereldwijd gendersymposium, geopend door koningin Máxima. Klinieken in onder meer Finland en Zweden namen de Amsterdamse methode over omdat die destijds gold als de stand van de kennis.
Kritiek op het wetenschappelijke bewijs
In Finland en Zweden ontstonden twijfels. Psychiaters daar merkten dat hun patiëntengroep niet overeenkwam met de Amsterdamse studie: veel jongeren bij wie genderincongruentie pas in de puberteit ontstond, vaak met zware psychiatrische klachten zoals depressie, eetstoornissen of autisme. Bij hun eigen patiënten zagen zij geen verbetering van de mentale gezondheid. Critici wijzen erop dat de Amsterdamse studie 55 patiënten volgde, dat slechts 32 jongeren alle vragenlijsten invulden, dat er geen controlegroep was en dat één patiënt overleed aan complicaties van een genderoperatie. De Tavistock-kliniek in Londen probeerde de Amsterdamse resultaten te repliceren maar vond geen psychologisch voordeel van puberteitsremmers; die bevindingen werden lange tijd niet gepubliceerd. Ook Nederlandse methodologen die Zembla raadpleegde noemen de bewijswaarde beperkt, maar wilden grotendeels niet voor de camera verschijnen vanwege de gevoeligheid van het onderwerp.
Gevolgen en de pauzeknop in twijfel
In de documentaire vertellen deskundigen dat puberteitsremmers in de praktijk geen vrijblijvende pauze blijken: volgens cijfers die in de uitzending worden genoemd, gaat 95 tot 98 procent van de jongeren die starten met remmers door naar de volgende fase van de transitie. Naar aanleiding van de berichtgeving en reviews beperkten de Finse en Zweedse autoriteiten het gebruik van het protocol en besloot de Britse overheid de Tavistock-kliniek te sluiten en de zorg anders in te richten. Aan het woord komen onder anderen journalist Hannah Barnes (BBC), die over de Tavistock-kliniek schreef, en verschillende psychiaters en methodologen uit Finland, Zweden en Nederland. Daarnaast vertellen jongeren als Lucy, Amber en Martin over hun eigen ervaringen met de behandeling.