Twijfels over wetenschappelijke basis Nederlandse transgenderzorg — deel 1 (Zembla)
Eerste aflevering van de tweedelige Zembla-reportage uit 2023 over de Nederlandse transgenderzorg. Centraal staat de wetenschappelijke onderbouwing van het zogenoemde 'Dutch Protocol' en de twijfels van critici over de evidence-base achter puberteitsremmers.
Deze video is Nederlandstalig.
Over deze Zembla-reportage
In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Zembla de wetenschappelijke basis van de Nederlandse transgenderzorg voor jongeren. De reportage volgt onder meer Lucy, die als kind een sterke afkeer van haar eigen lichaam ontwikkelde en op haar zestiende via de genderkliniek met puberteitsremmers begon. Aan het woord komen artsen en onderzoekers van de Amsterdamse kliniek, plastisch chirurg professor Bouman, kinderarts Sabine Hannema en kinderpsychiater Annelou de Vries. Centraal staat het zogenoemde Dutch Protocol en de groeiende twijfel van buitenlandse deskundigen over de onderbouwing ervan.
Het Dutch Protocol
De Amsterdamse kliniek, in de jaren negentig de eerste ter wereld die minderjarigen behandelt voor genderdysforie, ontwikkelde een traject waarbij de puberteit met puberteitsremmers wordt stopgezet. Volgens kinderarts Sabine Hannema onderdrukken die remmers de productie van geslachtshormonen, zodat lichamelijke kenmerken die niet bij de beleefde genderidentiteit passen, zich niet ontwikkelen. Stopt een jongere met de remmers, dan komt de eigen puberteit weer op gang; het effect wordt zo als omkeerbaar beschreven, een soort pauzeknop om rustig na te denken over een eventuele transitie. In het protocol volgen vanaf ongeveer 15 jaar hormonen van het gewenste geslacht en vanaf 18 jaar eventueel operaties. In 2006 publiceerden de artsen hierover een artikel dat wereldwijd bekend werd. Annelou de Vries promoveerde later op onderzoek naar het traject; in 2010 presenteerde zij resultaten die volgens haar lieten zien dat het psychisch beter ging met de behandelde jongeren.
Groeiende kritiek in het buitenland
Het aantal aanmeldingen voor genderzorg groeit hard; in de reportage staan bijna 3000 jongeren op de wachtlijst. Tegelijk neemt internationaal de kritiek toe. In Finland twijfelt psychiater Riittakerttu Kaltiala (in de reportage als "cti" weergegeven): de pubers die zich melden, lijken niet op de oorspronkelijke Amsterdamse onderzoeksgroep en hebben vaak ernstige psychiatrische problemen. Na haar publicatie beperkte de Finse gezondheidsraad het gebruik van het Nederlandse protocol. Ook in Zweden uiten kinderpsychiater Angela en een hoogleraar psychiatrie hun twijfels over de bruikbaarheid van het protocol voor de nieuwe, vaak neuropsychiatrisch belaste patiëntengroep. De reportage wijst er ook op dat het Amsterdamse onderzoek slechts één keer is nagedaan, door de Tavistock-kliniek in Londen, waar volgens BBC-journalist Hannah Barnes de puberteitsremmers geen positief effect bleken te hebben.
Het ontbrekende bewijs
Zembla legt aan Annelou de Vries voor dat het protocol mogelijk niet zonder meer geldt voor de nieuwe groep aanmelders. De Vries erkent dat dit nader onderzocht moet worden en verwijst naar lopend onderzoek. Uit een door een Woo-verzoek openbaar gemaakte subsidieaanvraag uit 2021 blijkt dat zij spreekt over het "ontbrekende bewijs" en meer gegevens wil om met het protocol door te gaan. Tegelijk wordt de behandeling voortgezet; volgens De Vries en haar collega's is dat verantwoord op basis van bestaand onderzoek en eigen ervaring, en zou het onthouden van zorg juist niet ethisch zijn.