Twijfels over wetenschappelijke basis Nederlandse transgenderzorg — deel 2 (Zembla)
Tweede aflevering van de tweedelige Zembla-reportage uit 2023. Vervolg op deel 1 met aandacht voor de praktijk binnen de Nederlandse genderzorg, de ervaringen van betrokkenen en de bredere discussie over het beleid rond jongeren met genderdysforie.
Deze video is Nederlandstalig.
Over deze Zembla-reportage
In het tweede deel van deze Zembla-uitzending uit 2023 onderzoekt de redactie hoe het Amsterdamse onderzoek naar de behandeling van transgender jongeren is uitgevoerd. Buitenlandse psychiaters die de makers spreken, betwijfelen of dat onderzoek grondig genoeg is gedaan. Het draait om een studie waarin 55 patiënten werden gevolgd die eerst puberteitsremmers en daarna geslachtshormonen kregen, terwijl ze tegelijk psychologisch werden begeleid. De jongeren werden gemiddeld zeven jaar gevolgd, vanaf het begin van de remmers tot in de vroege volwassenheid. Uiteindelijk vulden 32 jongeren alle vragenlijsten volledig in. De onderzoekster concludeerde dat zij zich na hun operatie psychisch beter voelden en dat hun genderdysforie afnam.
Kritiek op de wetenschappelijke basis
Zembla legde het onderzoek voor aan deskundigen van vier universiteiten en academische ziekenhuizen en aan een hoogleraar orthopedagogiek. Volgens hen is de bewijskracht beperkt en onvoldoende om ingrijpende, onomkeerbare handelingen op te baseren. Verschillende experts wilden niet voor de camera verschijnen vanwege de gevoeligheid van het onderwerp; een methodoloog van het UMC Utrecht trok zich terug nadat hij intern was gewaarschuwd dat een interview zijn carrière kon schaden. Hoogleraar Gerard van Breukelen van de Universiteit Maastricht wilde wel reageren. Hij wijst erop dat een controlegroep ontbrak: de jongeren kregen tegelijk remmers én psychologische begeleiding, waardoor niet vast te stellen is waardoor zij zich beter voelden. Volgens hem geldt onderzoek zonder vergelijkingsgroep als zwak bewijs. In de reportage komt ook ter sprake dat één deelnemer overleed aan complicaties van een geslachtsoperatie.
Beleid in andere landen en de "fuik"-vraag
In Zweden lieten de autoriteiten alle internationale onderzoeken beoordelen, met de conclusie dat het bewijs van zeer lage betrouwbaarheid is, waarna het beleid werd aangepast. In het Verenigd Koninkrijk leidden publicaties tot ingrijpen bij de Tavistock-kliniek en uiteindelijk tot het besluit die te sluiten en de zorg anders te organiseren. Een terugkerend punt is of puberteitsremmers wel een pauzeknop zijn of eerder een fuik: in de praktijk gaan vrijwel alle jongeren die aan de remmers beginnen door naar een volgende fase van hun transitie. De Amsterdamse kliniek herkent zich naar eigen zeggen niet in dat beeld en benadrukt dat jongeren steeds opnieuw worden bevraagd of het pad bij hen past.
Ervaringen van betrokkenen
De aflevering geeft ook het woord aan jongeren die de kliniek onzorgvuldigheid verwijten. Twee van hen werden anoniem en met vervormde stem geïnterviewd. Maarten vertelt dat zijn moeder haar zorgen uitte en het gevoel had dat zijn wens samenhing met pesten en met het feit dat hij homoseksueel is, maar dat daar volgens hem niet naar werd geluisterd. Hij beschrijft dat hij werd gestimuleerd tot een sociale transitie met vrouwenkleren, terwijl hij zich daar niet prettig bij voelde. Lucy stond jarenlang op de wachtlijst en kreeg pas op haar zestiende remmers; zij ervoer juist de wachtlijst als een fuik. Na operaties die haar lichaam permanent veranderden, besloot zij later weer als vrouw te leven. De kliniek stelt in de reportage dat er de afgelopen jaren geen formele klachten zijn binnengekomen en herkent het beeld van onzorgvuldigheid niet, maar erkent dat er gezinnen kunnen zijn die zich niet gehoord voelen.