Oud Trouw-artikel (1992) onthult hoge sterfte onder allereerste Nederlandse transitioneerders

Een vergeten getuigenis uit 1992

In 1992 publiceerde het dagblad Trouw een interview met een vroege transitioneer die spijt heeft van zijn medische transitie. Het stuk bevat meer dan alleen een persoonlijk relaas — het bevat een verontrustende getuigenis over de allereerste generatie transgenderpatiënten in Nederland, een getuigenis die tot op heden vrijwel onopgemerkt is gebleven.

De getuigenis: vijf doden, vier door zelfdoding

De geïnterviewde beschrijft de groep mensen die rond dezelfde periode als hijzelf bij hormoonarts dr. Otto de Vaal in behandeling kwamen. Zijn woorden zijn direct en ondubbelzinnig:

"Van de groep van tien, elf mensen die in dezelfde periode als ik bij dr. De Vaal kwamen, zijn er nu vijf dood, van wie vier door zelfdoding, allemaal tussen hun dertigste en veertigste jaar. Ik denk dat ze zo gefixeerd waren op het idee dat alles ten goede zou keren als ze eenmaal vrouw waren geworden dat het alleen maar kon tegenvallen."

Dit zijn harde cijfers: in een groep van tien à elf personen stierven vijf mensen voortijdig — een sterftecijfer van bijna de helft. Vier van de vijf sterfgevallen waren zelfdoding. Allemaal in de leeftijdscategorie dertig tot veertig jaar.

Relatie tot de wetenschappelijke onderzoekscohort

De vijf sterfgevallen waarover de geïnterviewde spreekt, vallen buiten de veel geciteerde onderzoekscohort van 141 personen uit de studies van Cohen-Kettenis en Kuiper — de cohort die regelmatig wordt aangehaald als bewijs voor de veiligheid en effectiviteit van medische transitie in Nederland. Ze vallen echter wél binnen de totale groep van 229 personen die wordt beschreven in Transseksualiteit van A.J. Kuiper (1991, pagina 50).

Dit onderscheid is van belang: als alleen de 141-cohort wordt gebruikt voor uitspraken over uitkomsten, dan vallen de meest kwetsbare en vroege patiënten — waaronder mogelijk de vijf overledenen — buiten de analyse. De vraag waarom precies 88 personen uit de totale groep van 229 niet in de kernanalyse zijn opgenomen, wordt in hedendaagse besprekingen van dit onderzoek zelden gesteld.

Vroege problemen, late erkenning

Het Trouw-artikel uit 1992 toont aan dat er al vroeg in de Nederlandse genderzorg serieuze problemen zichtbaar waren bij de allereerste patiënten. De man die geïnterviewd wordt, spreekt openlijk over zijn eigen spijt en zijn verklaring voor de sterfgevallen in zijn directe omgeving: een gefixeerd geloof dat transitie alles zou oplossen, gevolgd door de confrontatie met de werkelijkheid.

Dit soort langetermijnuitkomsten wordt in officiële Nederlandse genderzorg-literatuur vrijwel nooit genoemd. De data die wél worden geciteerd, zijn doorgaans afkomstig uit de kleinere kernanalyse — niet uit de totale groep van 229 patiënten.

Betekenis voor het huidige debat

Het gegeven dat een directe tijdgenoot en lotgenoot van de allereerste Nederlandse transitioneerders in 1992 al publiekelijk waarschuwde voor hoge sterftecijfers in zijn omgeving, verdient serieuze aandacht. Het is geen anonieme bewering achteraf — het is een gepubliceerd interview in een Nederlands dagblad, destijds voor iedereen toegankelijk.

De vraag die dit oproept is simpel: waarom zijn deze vroege signalen nooit systematisch onderzocht, en waarom worden ze in de huidige discussie over de kwaliteit en veiligheid van de Nederlandse transgenderzorg niet meegenomen?