"Als ik opnieuw zou kiezen, weet ik niet of ik de operatie had gedaan." — Aleksa Lundberg, Zweeds trans-icoon dat spijt uitspreekt

Dit verhaal is gebaseerd op de autobiografie "Bögtjejen" (2018) van Aleksa Lundberg, haar deelname aan het SVT-programma Uppdrag granskning, de documentaire Transkriget (2023), en verslaggeving door Noorse en Canadese media. Aleksa Lundberg spreekt openlijk onder haar eigen naam.

Aleksa Lundberg werd in 1981 in Zweden geboren als jongen. Ze voltooide haar gendertransitie op haar achttiende. In die tijd gold in Zweden een wet die sterilisatie verplicht stelde als voorwaarde voor juridische geslachtsverandering. Aleksa werd gesteriliseerd — niet als eigen keuze, maar als eis van de staat.

De wet werd in 2013 afgeschaft na een uitspraak van de Zweedse bestuursrechter. Aleksa was al twaalf jaar gesteriliseerd.

Jarenlang een icoon

Aleksa Lundberg bouwde na haar transitie een publiek leven op. Ze was actrice, schrijver en activist — een van de bekendste en meest zichtbare transgenderpersonen in Zweden. Ze vertegenwoordigde een generatie die vocht voor erkenning en rechten.

Maar achter dat publieke gezicht groeide een stillere vraag.

De autobiografie: "Liever een gelukkige, vrouwelijke homo"

In 2018 publiceerde Aleksa haar autobiografie "Bögtjejen" (ruwweg: "Gay Girl"). Daarin sprak ze voor het eerst openlijk over twijfel en spijt. Ze schreef dat ze terugkijkend niet zeker wist of ze de ingrepen had moeten ondergaan. Ze had verwacht dat er meer wetenschappelijke basis was voor de behandeling dan blijkt.

"Als ik opnieuw zou kiezen, weet ik niet of ik de operatie had gedaan. Ik dacht dat er meer bewijs was voor de behandeling dan er blijkt te zijn."

— Aleksa Lundberg, Bögtjejen (2018)

Ze zei ook iets dat zeldzaam eerlijk was: ze dacht dat ze liever had geleefd als een "gelukkige, vrouwelijke homo" — een gay man die zijn feminiene kant omarmde zonder medische interventie.

Documentaire over jongeren met transitiespijt

In 2022 werkte Aleksa mee aan een Zweeds programma van SVT (Zweedse publieke omroep), Uppdrag granskning, dat de situatie van jongeren met transitiespijt onderzocht. Het programma documenteerde hoe het Zweeds Karolinska Ziekenhuis zijn beleid had omgegooid na zorgen over de kwaliteit van de genderzorg bij jongeren — een omslag die vooruitliep op wat in het VK met de Cass Review zou volgen.

In 2023 verscheen de documentaire Transkriget ("De Transoorlog"), waarbij Aleksa betrokken was. De documentaire onderzoekt de politieke en medische strijd rondom genderzorg in Zweden.

Een nuanceerde positie

Aleksa Lundbergs verhaal is genuanceerder dan de meeste verhalen op dit platform. Ze presenteert zichzelf niet als iemand die volledig detransitioneert — ze keert niet terug als man. Ze leeft nog steeds als vrouw. Maar ze spreekt over spijt over de ingrepen, over de gebrekkige wetenschappelijke basis die haar niet was uitgelegd, en over de gedwongen sterilisatie die ze onderging als achttienjarige.

Die nuance is zelf betekenisvol. Ze illustreert dat de vraag "heb je spijt?" niet altijd een binair antwoord heeft. Iemand kan als transgender leven en tegelijkertijd spijt hebben van specifieke medische beslissingen — met name wanneer die beslissingen werden genomen op jonge leeftijd, met onvoldoende informatie, of onder dwang van de wet.

Zweden en de beleidsomslag

Aleksa's uitspraken vielen samen met een bredere Zweedse beleidsomslag. In 2022 beperkte Zweden medische genderbehandelingen voor minderjarigen drastisch — het Karolinska Ziekenhuis stopte met hormoonbehandelingen bij jongeren buiten klinische studies. Zweden was een van de eerste landen die afstapte van het bevestigende model, samen met Finland (2020). De internationale beleidsomslag die daarna volgde, verliep langs vergelijkbare lijnen in het VK, Denemarken, Noorwegen en Duitsland.

Aleksa Lundberg was al jarenlang een publiek figuur toen deze omslag plaatsvond. Haar bereidheid om openlijk te spreken over twijfel — als iemand die het systeem van binnenuit kende, en er zelf door was gevormd — droeg bij aan de ruimte voor dat debat in Zweden.

Bronnen:

• Aleksa Lundberg (2018). Bögtjejen. Autobiografie. Zweden.
• Nord News (2022). To regret the irreversible. nord.news
• Canadian Gender Report (2022). The Swedish U-Turn on Gender Transitioning. genderreport.ca
• SVT Uppdrag granskning (2022). Genderzorg bij jongeren. Zweedse publieke omroep.
• Transkriget (2023). Documentaire. IMDB: imdb.com