"Ik kijk in de spiegel en zie een monster." — Nathan Verhelst, België: spijt van geslachtsoperatie en euthanasie

Dit verhaal is gebaseerd op internationale verslaggeving, waaronder artikelen in Het Laatste Nieuws, The Guardian, Daily Mail en Reuters (2013). Nathan Verhelst sprak kort voor zijn dood openlijk met Belgische media.

Nathan Verhelst werd in 1974 geboren als Nancy in Antwerpen. Hij groeide op in een gezin waar hij naar eigen zeggen nooit welkom was — zijn moeder had zonen gewild en had nauwelijks aandacht voor hem als dochter.

"Als meisje was ik nooit mezelf. Ik paste nergens."

— Nathan Verhelst

De operaties

Tussen 2009 en 2012 onderging Nathan Verhelst drie geslachtsveranderende operaties in België:

1. Hormoonbehandeling en borstreductie (mastectomie)
2. Een hysterectomie
3. Een falloplastie — de chirurgische constructie van een penis

Na de derde operatie was het resultaat niet wat hij had gehoopt. De falloplastie gaf niet het resultaat dat hij had verwacht. Hij beschreef zijn lichaam als iets wat hij niet kon herkennen als zijn eigen.

"Ik kijk in de spiegel en zie een monster."

— Nathan Verhelst, in een interview met Het Laatste Nieuws, kort voor zijn dood

De euthanasieaanvraag

In 2013 diende Nathan Verhelst een verzoek in voor euthanasie op grond van "ondraaglijk psychisch lijden." België staat euthanasie toe voor niet-terminale gevallen als aan bepaalde strikte voorwaarden is voldaan — waaronder de beoordeling door meerdere artsen dat het lijden ondraaglijk en aanhoudend is.

Zijn aanvraag werd toegewezen. Op 30 september 2013 stierf Nathan Verhelst op 44-jarige leeftijd. Zijn arts, Wim Distelmans — een van de bekendste euthanasieartsen in België — voerde de procedure uit.

Internationale reactie

Zijn dood werd wereldnieuws. Internationale media berichtten erover, waarbij de interpretaties sterk uiteenliepen:

• Sommige media presenteerden het als een geval van mislukte geslachtsveranderende operaties en de psychologische gevolgen daarvan
• Anderen benadrukten dat Nathan niet stierf vanwege spijt van zijn genderidentiteit, maar vanwege de mislukte chirurgie
• De Belgische media richtten zich ook op zijn moeilijke jeugd — een moeder die hem als kind nooit accepteerde, wat bijdroeg aan zijn psychische problemen

De zaak leidde in België tot een debat over de vraag of euthanasie wegens psychisch lijden in combinatie met onvrede over medische behandeling voldoende getoetst was.

Wat zijn geval illustreert

Nathan Verhelst's geval is complex en kan niet simpelweg worden gereduceerd tot "spijt van transitie." Hij identificeerde zich tot het einde als man en had geen spijt van zijn genderidentiteit. Zijn lijden was gericht op het concrete resultaat van de chirurgie — en op een leven dat al voor de operaties gekenmerkt werd door verwaarlozing en psychisch trauma.

Wat zijn zaak wel blootlegt:

• De falloplastie is een van de meest technisch complexe en complicatiegevoelige procedures in de genderchirurgie, met een hoog risico op onbevredigend resultaat. Scott Newgent in de VS beschreef vergelijkbare complicaties na zijn falloplastie.
• De psychische comorbiditeiten — verwaarlozing, traumatische jeugd — die aan de transitie voorafgingen, werden niet opgelost door de operaties
• Het Belgische systeem dat zowel geslachtsveranderende chirurgie als euthanasie wegens psychisch lijden toestaat, creëert een kwetsbaar kruispunt voor patiënten voor wie de behandeling niet het verwachte resultaat geeft

Een vroege casus

Nathan Verhelst's dood in 2013 vond plaats in een tijd dat de publieke discussie over genderbehandeling veel minder kritisch was dan nu. Zijn zaak was destijds een uitzondering — internationaal nieuws juist omdat het zo ongebruikelijk leek.

In de tien jaar die volgden, zijn de vragen die zijn casus opriep — over chirurgische complicaties, psychische comorbiditeiten, en de grenzen van informed consent bij complexe genderchirurgie — steeds centraler komen te staan in de medische en maatschappelijke discussie.

Bronnen:

• Het Laatste Nieuws (2013). Nathan Verhelst kiest voor euthanasie na mislukte geslachtsoperatie. Oktober 2013.
• The Guardian (2013). Belgian transsexual chooses euthanasia after botched sex change operations. 2 oktober 2013.
• Reuters (2013). Belgian dies by euthanasia after sex change. 2 oktober 2013.
• Daily Mail (2013). Belgian 'transsexual' becomes first to be euthanised due to 'unbearable' psychiatric suffering after botched sex change. Oktober 2013.