Carl Heneghan — hoe beoordeel je wetenschappelijk bewijs in de geneeskunde?
In deze lezing van de Universiteit van Oxford bespreekt professor Carl Heneghan hoe medisch bewijs tot stand komt, hoe het gepresenteerd wordt aan het
Over Carl Heneghan
Carl Heneghan is hoogleraar evidence-based medicine aan de Universiteit van Oxford en directeur van het postgraduate-programma in evidence-based healthcare. Daarnaast werkt hij als huisarts. In deze openbare lezing legt hij uit hoe medisch bewijs tot stand komt, hoe het wordt gepresenteerd en hoe je het zelf kunt beoordelen. Zijn werk draait om het gebruiken van bewijs om beslissingen over gezondheidszorg te onderbouwen — iets wat lastig is gezien de enorme hoeveelheid onderzoek die bestaat, met ongeveer 1,2 miljoen artikelen die op PubMed staan.
Krantenkoppen versus bewijs
Heneghan begint met de manier waarop gezondheid in de media verschijnt. Hij verzamelt koppen, met name over dementie, uit kranten als de Daily Express, en laat zien hoe tegenstrijdig en sensationeel ze vaak zijn: het ene moment helpt chocolade, het volgende moment niet. Volgens hem worden zulke koppen geproduceerd omdat lezers erop klikken, waardoor er steeds meer van komt. Hetzelfde gold tijdens de Mexicaanse griep, toen alarmerende berichten paniek veroorzaakten. Zijn punt is dat veel mensen hun gezondheidsbeslissingen baseren op online informatie, en dat een methode nodig is om daar grip op te krijgen.
Wat is een systematische review?
De kern van de lezing is de systematische review. Heneghan beschrijft de stappen: stel een klinische vraag, verzamel bewijs, kijk naar het effect, beoordeel de kwaliteit en pas het toe. Hij introduceert de bewijspiramide, met expertopinie onderaan en de systematische review bovenaan. Een systematische review identificeert, beoordeelt en vat al het relevante bewijs over dezelfde onderzoeksvraag samen met expliciete methoden — in tegenstelling tot een gewone literatuurstudie, waarbij iemand alleen het bewijs uitkiest dat de eigen conclusie ondersteunt. Als er geen systematische review is, zakt men een niveau lager naar gerandomiseerde gecontroleerde trials.
Forest plots en de kwaliteit van bewijs
Heneghan leert het publiek visueel een forest plot lezen: de lijn van geen effect in het midden, het gewicht van grotere studies, en de samenvattende diamant. Raakt het betrouwbaarheidsinterval die lijn, dan is het resultaat niet significant. Hij illustreert dit met het Cochrane-logo, gebaseerd op corticosteroïden bij vroeggeboorte, waar de gecombineerde uitkomst tot standaardpraktijk leidde. Een ander voorbeeld is het middel Primodos, een hormonale zwangerschapstest uit de jaren vijftig tot zeventig; een latere systematische review toonde een samenhang met aangeboren afwijkingen. Hij benadrukt ook problemen met de kwaliteit van trials: gebrekkige randomisatie, ontbrekende blindering, uitval van deelnemers en niet-gepubliceerde resultaten kunnen effecten vertekenen. Veel trials worden niet gepubliceerd, terwijl registratie van resultaten wettelijk verplicht is.
Zelf bewijs zoeken
Tot slot geeft Heneghan praktische tips. Voeg bij een zoekopdracht de woorden "systematic review" toe, raadpleeg de Cochrane Library en gebruik de samenvattingstabellen daarin. Hij wijst op de clinical-queries-filter binnen PubMed om gericht naar gerandomiseerde trials te zoeken. Zijn boodschap is dat hij beleidsmakers en het publiek niet vertelt wat te doen, maar het bewijs presenteert — de voordelen en de nadelen — zodat mensen zelf een geïnformeerde keuze kunnen maken. Hij pleit voor een revolutie in het publieke begrip van geneeskunde.
Bronnen
Let op: deze video is Engelstalig. Bekijk onze Verhalen voor Nederlandstalige getuigenissen.