Reem Alsalem op AJConf 2024: VN Special Rapporteur over gender en vrouwenrechten
VN Special Rapporteur Reem Alsalem spreekt op AJConf 2024 over haar werk als VN-onderzoeker naar geweld tegen vrouwen en haar standpunten over genderidentiteitsbeleid. Ze legt uit hoe haar mandaat haar tot de conclusie heeft gebracht dat biologisch geslacht als juridische categorie moet worden beschermd. Het gesprek biedt een uitgebreid inzicht in haar argumentatie en de internationale reacties die haar werk heeft uitgelokt.
Over Reem Alsalem
Reem Alsalem is VN Special Rapporteur naar geweld tegen vrouwen. In deze bijdrage aan de AJConf 2024 (Asma Jahangir Conference) spreekt zij digitaal, omdat ze niet in persoon aanwezig kon zijn. Vanuit haar mandaat behandelt ze twee onderwerpen: de manier waarom familierechtbanken omgaan met huiselijk geweld en kinderomgang, en het debat over zelfidentificatie van genderidentiteit (self-ID). Ze put daarbij naar eigen zeggen uit onderzoek en uit gesprekken met vrouwenorganisaties, slachtoffers en talloze moeders wereldwijd.
Familierechtbanken, huiselijk geweld en ouderverstoting
Volgens Alsalem laat de omgang met voogdijzaken zien hoe gebrekkig rechtssystemen huiselijk geweld behandelen, zowel als geweld tegen vrouwen als tegen kinderen. Huiselijk geweld is volgens haar sterk gendergebonden: vrouwen lopen een veel hoger risico, de meeste slachtoffers van partnergeweld zijn vrouwen, en aan dodelijke afloop gaat doorgaans een geschiedenis van geweld vooraf. Wanneer vrouwen aangifte doen, krijgen hun beschuldigingen volgens haar vaak onvoldoende serieuze toetsing. Rechtbanken nemen volgens haar soms aan dat geweld na een scheiding stopt of niet langer relevant is voor de voogdij. Ze wijst op genderstereotypen en patriarchale houdingen bij rechters, politie, maatschappelijk werkers en psychologen, die kunnen leiden tot een verkeerde rechtsgang. Die vooroordelen kunnen volgens haar versterkt worden wanneer een vrouw tot een religieuze minderheid behoort, migrant is, of op grond van haar seksuele oriëntatie. Zo worden migrantenvrouwen volgens haar soms als ongeschikte moeders gezien, en past een succesvolle, hoogopgeleide vrouw volgens sommige rechtbanken niet in het beeld van een slachtoffer.
Ouderverstoting als pseudotheorie
Alsalem bespreekt het begrip ouderverstoting (parental alienation), dat volgens haar door rechtbanken wereldwijd wordt gebruikt bij voogdijzaken, ondanks gebrek aan geloofwaardige wetenschappelijke onderbouwing en het feit dat de Wereldgezondheidsorganisatie het uit haar classificatie heeft uitgesloten. Volgens deze theorie zou een kind door één ouder gemanipuleerd worden om zich tegen de andere ouder te keren. Hoewel het concept op papier genderneutraal is, wordt het volgens haar het vaakst tegen moeders ingezet, vooral wanneer zij stellen dat zij of het kind misbruikt zijn. Moeders worden dan volgens haar als minder geloofwaardig voorgesteld en kunnen voogdij verliezen of zelfs gevangenisstraf krijgen. Ze benadrukt dat de stem van het kind in deze procedures zelden wordt gehoord.
Zelfidentificatie en vrouwenrechten
Op het punt van self-ID erkent Alsalem dat staten volgens internationaal recht een verplichting hebben om gendervariante mensen juridisch te erkennen, in lijn met gelijke bescherming, privacy en vrijheid van discriminatie. Tegelijk stelt ze dat er geen recht op zelfidentificatie van genderidentiteit bestaat in het internationaal mensenrechtenrecht en dat VN-agentschappen die dat claimen het argument niet hebben kunnen onderbouwen. Ze verwijst naar de Yogyakarta-beginselen als een verklaring van experts en activisten zonder statelijk proces, waaruit volgens haar zelfs een opsteller zich heeft teruggetrokken vanwege onvoldoende aandacht voor de rechten van vrouwen. Haar grootste zorg is dat self-ID-wetten volgens haar geen waarborgen bevatten, waardoor elke man zich als vrouw kan identificeren en toegang krijgt tot vrouwenruimtes, met gevolgen voor gevangenissen, vrouwensport en opvang voor slachtoffers. Ze waarschuwt ook dat self-ID voor kinderen kan leiden tot het versnellen van sociale en medische transitie zonder goed onderzoek naar onderliggende problemen, en dat het de aard van geweld tegen vrouwen kan vertroebelen.
Bronnen
Let op: deze video is Engelstalig. Bekijk onze Verhalen voor Nederlandstalige getuigenissen.