Dr. Joanna Williams — Vrijheid in het tijdperk van identiteitspolitiek
In deze lezing legt socioloog en auteur Dr. Joanna Williams uit hoe de opkomst van identiteitspolitiek — inclusief genderideologie — de vrijheid van
Over Dr. Joanna Williams
In deze Engelstalige lezing onderzoekt socioloog en auteur Dr. Joanna Williams een schijnbare tegenstrijdigheid van onze tijd. Aan de ene kant lijken we te leven in een tijdperk van ongekende persoonlijke vrijheid: tatoeages, piercings, niche-diëten, media op aanvraag en werken vanuit bed zijn vanzelfsprekend geworden. Zelfs de biologie staat zelfexpressie niet meer in de weg, stelt ze, omdat lichaamsdelen verwijderd of toegevoegd kunnen worden en mensen hormonen van het andere geslacht kunnen nemen tot het lichaam past bij het mentale zelfbeeld. Aan de andere kant gaat dit tijdperk gepaard met strikte nieuwe regels, en juist daar wil ze de vinger op leggen.
Vrijheid van expressie versus vrijheid van geweten
Williams beschrijft hoe de nieuwsgierige buren van vroeger zijn vervangen door sociale media die meekijken, en hoe een verkeerd geplaatste grap tot een bezoek van de politie kan leiden. Op het werk en op de universiteit zijn de kansen voor zelfexpressie volgens haar nooit groter geweest, maar tegelijk nooit beperkter: wie diversiteitstraining bevraagt of de consensus uitdaagt, riskeert sancties, no-platforming of het verlies van inkomen. Wie zegt dat mannen geen vrouwen kunnen worden, of dat er niet zoiets bestaat als een transgenderkind, merkt dat cancelcultuur en afgedwongen spraak reële verschijnselen zijn. Zo komen oudere en fundamentelere vrijheden onder druk: vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid, vrijheid van vereniging en vooral vrijheid van geweten.
Identiteitspolitiek en het einde van het individu
Om de tegenstrijdigheid te verklaren wijst Williams op de verschuiving van klassenpolitiek naar identiteitspolitiek: het indelen van mensen naar kenmerken waar ze vaak geen invloed op hebben, zoals geslacht, genderidentiteit, ras en seksualiteit, gekoppeld aan een rangorde van privilege en onderdrukking. Vrije meningsuiting wordt in die logica problematisch, omdat ze de stem van de bevoorrechten zou versterken; censuur of zelfcensuur wordt dan voorgesteld als manier om gelijkheid te scheppen. Het probleem, aldus Williams, is dat de nadruk op groepsidentiteit individualiteit uitwist: er wordt verondersteld dat iedereen binnen een groep dezelfde ervaring en politieke blik deelt. Zo verdwijnt ook universalisme, omdat de focus ligt op wat ons verdeelt in plaats van op wat we gemeen hebben.
Vrijheid als consumentenkeuze — en wat ervoor in de plaats moet komen
Williams waarschuwt dat vrijheid hierdoor een hol begrip dreigt te worden: niet meer dan een levensstijl- of consumentenkeuze, zoals veganistisch eten of genderneutraal opvoeden. Politiek wordt dan bedreven in de inhoud van het winkelkarretje of in de kleren van de kinderen, wat zij ziet als kern van de zogenoemde cultuuroorlogen. Ze plaatst hierbij ook kanttekeningen bij critici van identiteitspolitiek, zoals de groep die zich reactionaire feministen noemt, die volgens haar dezelfde oppervlakkige opvatting van vrijheid delen en die vervolgens tegenover verantwoordelijkheid zetten. Echte vrijheid, besluit Williams, vraagt twee dingen tegelijk: sterke, autonome individuen én erkenning van een gedeelde menselijkheid. Vrijheid komt niet voort uit een afkeer van verantwoordelijkheid, maar uit betrokkenheid bij anderen en uit solidariteit die niet op groepsidentiteit berust. Wat ons leven beperkt, stelt zij tot slot, is niet te veel vrijheid maar juist een gebrek eraan.
Bronnen
Let op: deze video is Engelstalig. Bekijk onze Verhalen voor Nederlandstalige getuigenissen.