Wat is genderdysforie? Dr. Ken Zucker legt het uit
Dr. Kenneth Zucker over genderdysforie, directe medicalisering en zijn ontslag als kliniekdirecteur door politieke druk. Wetenschappelijke basis voor het debat.
Over Dr. Ken Zucker
In deze aflevering van de Open Minds Podcast legt klinisch psycholoog dr. Kenneth Zucker uit wat genderdysforie is en hoe deze klinisch wordt benaderd. Hij beschrijft hoe de diagnose in de DSM tot stand komt: niet op grond van één enkel kenmerk, maar op een samenstel van gedragingen die samen voorkomen. Voorbeelden die hij noemt zijn een sterke wens om tot de andere sekse te behoren, voorkeur voor kleding, speelgoed, rollen in fantasiespel en speelkameraadjes die stereotiep met de andere sekse worden geassocieerd, en soms een afkeer van de eigen lichamelijke geslachtskenmerken. Volgens hem worden eerste tekenen vaak al zichtbaar rond de leeftijd waarop kinderen normaliter hun genderidentiteit leren benoemen, ongeveer tussen het tweede en derde jaar.
Biologische en psychosociale verklaringen
Op de vraag naar de oorzaken van genderdysforie schetst Zucker dat er uiteenlopende theorieën bestaan, zowel biologisch als psychosociaal. Aan de biologische kant bespreekt hij dat de chromosomale sekse van de meeste kinderen, adolescenten en volwassenen met genderdysforie niet afwijkend is, zodat genetische sekse op zichzelf geen voor de hand liggende verklaring biedt. Hij noemt het voorbeeld van congenitale bijnierhyperplasie, waarbij genetische meisjes prenataal aan een overmaat testosteron worden blootgesteld; gemiddeld vertonen zij vaker gemasculiniseerd rolgedrag, terwijl een klein deel genderdysforie ontwikkelt. Daarnaast bespreekt hij onderzoek naar mogelijke subtielere prenatale hormooninvloeden en naar hersengebieden die gemiddeld verschillen tussen mannen en vrouwen. Aan de psychosociale kant wijst hij op socialisatie en sociale-constructietheorieën en op de rol die de omgeving speelt wanneer een kind gendervariant gedrag gaat vertonen.
Terminologie, autisme en ouderlijke rapportage
Zucker beschrijft de geschiedenis van de diagnose, van "gender identity disorder" in de DSM-III (1980) tot "gender dysphoria" in de DSM-5 (2013), en waarom sommigen de oude term aanstootgevend vonden, met name het woord "disorder". Verder gaat hij in op de samenloop van genderdysforie en autismespectrumstoornis: sinds eind jaren negentig zag zijn kliniek prepuberale kinderen met beide, en hij stelt dat er empirisch een oververtegenwoordiging van autismekenmerken is. Hij verkent hoe rigide, dichotoom denken en obsessieve interesses bij autisme een rol kunnen spelen, en welke therapeutische implicaties dat zou kunnen hebben, zoals kinderen helpen flexibeler te denken. Ook bespreekt hij ouderlijke rapportage: meestal zijn het ouders, leerkrachten of artsen die een kind aanmelden, en op de vraag of ouders gedrag overrapporteren door eigen angst antwoordt hij dat hun observaties volgens zijn onderzoek redelijk accuraat zijn.
Toename van aanmeldingen en rapid onset
Tot slot bespreekt Zucker de sterke stijging van het aantal aanmeldingen sinds halverwege de jaren 2000 in Noord-Amerika, West-Europa, Australië en elders, en een verschuiving in de sekseverhouding richting meer adolescente meisjes. Hij verwijst naar een artikel uit 2015 over de sekseratio in Toronto en Amsterdam, en naar de term "rapid onset gender dysphoria" die arts Lisa Littman in 2018 introduceerde voor gevallen die "uit het niets" lijken te ontstaan, in tegenstelling tot de klassieke vroeg beginnende vorm. Hij merkt op dat sommigen het concept afwijzen, naar zijn vermoeden vaker op politieke of ideologische dan op klinische gronden, en pleit ervoor het fenomeen te onderzoeken en te bezien of de therapeutische benadering moet verschillen. Daarbij erkent hij dat de diagnose minder gepathologiseerd is dan vroeger, waardoor mensen zich gemakkelijker melden.
Bronnen
Let op: deze video is Engelstalig. Bekijk onze Verhalen voor Nederlandstalige getuigenissen.