Robert Jensen: over het einde van het patriarchaat — uitgebreid gesprek
Een uitgebreid gesprek met Robert Jensen over zijn boek en visie op het einde van het patriarchaat, de rol van gender en de noodzaak van radicaal-feministische analyse. Jensen verbindt zijn kritiek op het patriarchaat met zijn bredere bezwaren tegen genderidentiteitsideologie als systeem dat bestaande machtsverhoudingen eerder versterkt dan doorbreekt. Een diepgaand gesprek met een van de markantste linkse critici van de transgenderbeweging.
Over Robert Jensen
Robert Jensen, die zelf onder de naam Robert schrijft maar zich Bob laat noemen, was zesentwintig jaar lang universiteitsdocent. In die periode schreef hij over uiteenlopende onderwerpen: ras en racisme in de Verenigde Staten, media, Amerikaanse oorlogvoering, religie, kapitalisme en gender. Een groot deel van zijn werk vormt een feministische kritiek op de manier waarop mannen vrouwen seksueel uitbuiten. Tegenwoordig richt hij zich vooral op de ecologische crisis. In dit gesprek, gevoerd in het kader van een yogapodcast, bespreekt hij zijn boek over het einde van het patriarchaat en zijn radicaal-feministische analyse.
Het patriarchaat als systeem
Jensen omschrijft patriarchaat als de geïnstitutionaliseerde mannelijke dominantie die volgens hem vrijwel elke samenleving op aarde kenmerkt: mannen die de dienst uitmaken, en dat al duizenden jaren doen. Hij benadrukt dat vrouwen en meisjes de zwaarste schade dragen, maar betoogt dat het patriarchaat ook het leven van mannen beperkt. Zijn eigen route hierin begon met een feministische kritiek op pornografie, voortkomend uit zijn eigen tegenstrijdige ervaringen als jongen en jonge man. Hij plaatst het patriarchaat naast andere systemen van overheersing zoals wat hij white supremacy, kapitalisme en militarisme noemt, maar wijst erop dat het patriarchaat het oudste is en volgens hem teruggaat tot lang voor die andere systemen.
Mannelijkheid, socialisatie en gender
Jensen vertelt dat hij feminisme pas serieus tegenkwam rond zijn dertigste en het aanvankelijk als bedreiging ervoer, zoals veel mannen wordt aangeleerd. Later zag hij het juist als een geschenk dat ruimte gaf om te begrijpen hoe mannen door het patriarchaat worden ingeperkt. Hij waarschuwt tegen het indelen in goede en slechte mannen, omdat dat de seksisme verbergt waarmee iedereen worstelt. Opvallend is zijn kritische houding tegenover het denken in masculien en feminien. Hij verwijst naar het werk van psycholoog Cordelia Fine en stelt dat mannelijke en vrouwelijke hersenen veel meer op elkaar lijken dan ze verschillen, en dat zorgzaamheid of dominantie eerder culturele constructies zijn dan iets wezenlijk mannelijks of vrouwelijks. In plaats van het balanceren van mannelijkheid en vrouwelijkheid stelt hij de vraag hoe mensen fatsoenlijke mensen kunnen worden, los van die categorieën.
Toxische mannelijkheid en verandering
Toxische mannelijkheid omschrijft Jensen als een synoniem voor mannelijkheid binnen het patriarchaat, draaiend om controle, competitie, verovering en confrontatie. Hij ziet die patronen terug in persoonlijke relaties, sport, economie en oorlogvoering. Als weg naar verandering noemt hij twee samenhangende sporen: in het eigen leven de meest schadelijke elementen afleggen, en bijdragen aan bredere bewegingen die de samenleving op structureel niveau veranderen. Hij koppelt dit aan het thema angst dat door het gesprek loopt, en aan de noodzaak om hulp te durven vragen. Volgens hem kan niemand dit alleen. Daarbij verbindt hij persoonlijke heling met politieke analyse en met zijn zorg over de ecologische crisis en de plaats van de mens in de natuur.
Bronnen
Let op: deze video is Engelstalig. Bekijk onze Verhalen voor Nederlandstalige getuigenissen.