Detransitie is geen terugkeer, maar een blijvend gevecht met de werkelijkheid

Detransitioneren wordt vaak voorgesteld als een simpele terugkeer: ongedaan maken wat ooit gedaan is. Voor de Canadese schrijver Michelle Alleva, zelf gedetransitioneerd en auteur van de blog Some Nuance, Please, is dat beeld een misvatting. In een recent essay beschrijft ze detransitie niet als herstel, maar als een voortdurend gevecht met een werkelijkheid die niet meer ongedaan te maken is.

Een lichaam dat in conflict blijft met de werkelijkheid

Alleva's kernpunt is dat transitie het lichaam permanent verandert op een manier die zichtbaar, en soms hoorbaar, in conflict blijft met de biologische werkelijkheid. Die spanning verdwijnt niet door te detransitioneren: littekens, verminderde vruchtbaarheid, blijvende hormonale effecten en verlies van functionaliteit laten zich niet zomaar terugdraaien. Wie transitioneert en later detransitioneert, draagt volgens haar in feite beide sporen tegelijk: het lichaam van voor en de blijvende gevolgen van de ingreep.

Waarom 'herstel' de verkeerde term is

Volgens Alleva ligt een deel van het probleem in de framing van beide processen. Transitie wordt gepresenteerd als een creatief proces: het gebruik van medische technologie om het lichaam dichter bij het andere geslacht te brengen, met beperkingen maar met een helder doel voor ogen. Detransitie wordt daarentegen geacht hetzelfde soort resultaat te leveren, maar dan in omgekeerde richting — terwijl reconstructieve chirurgie een geamputeerde borst nooit teruggeeft in de oorspronkelijke vorm, en een phalloplastiek zich niet zomaar laat terugdraaien naar de uitgangssituatie.

De 'pijnlijke herinneringen' blijven terugkomen

Detransitioneerders krijgen, net als mensen tijdens hun transitie, te maken met wat Alleva 'pijnlijke kleine herinneringen' noemt: per ongeluk worden aangesproken met het verkeerde voornaamwoord, een lichaam dat niet meer aansluit bij de eigen identiteit. Detransitie geeft geen vanzelfsprekende mentale veerkracht terug die er voorheen niet was — de onzekerheid van een nieuw beginpunt is volgens haar minstens zo destabiliserend als de oorspronkelijke transitie ooit was, met dit verschil dat er ditmaal geen duidelijk eindpunt in zicht is.

Radicale acceptatie in plaats van herstel

Alleva's conclusie is dat detransitioneren niet gaat over het ongedaan maken van het verleden, maar over het radicaal accepteren van een blijvend litteken, zowel fysiek als existentieel. Voor wie twijfelt over transitie, of voor wie al gedetransitioneerd is, is dat een confronterende maar eerlijke boodschap: er is geen weg terug naar de situatie van voor de transitie, alleen een weg vooruit die de blijvende gevolgen onder ogen ziet in plaats van ze te ontkennen.

Wat dit betekent voor begeleiding bij detransitie

Voor de praktijk van begeleiding bij detransitie betekent dit een verschuiving in verwachtingen: succes kan niet worden afgemeten aan hoe dicht iemand terugkomt bij het lichaam van voor de transitie, want dat lichaam bestaat niet meer. Alleva pleit er impliciet voor om detransitiezorg in te richten rond rouwverwerking en acceptatie van blijvende verandering, in plaats van rond een fictief herstelideaal dat mensen alleen maar teleurstelt wanneer het onbereikbaar blijkt. Dat sluit aan bij wat detransitioneerders in eerdere getuigenissen vaker melden: de behoefte aan erkenning van het verlies, niet aan een belofte dat alles weer wordt zoals het was. Dat besef verschuift ook het gesprek dat ouders, artsen en hulpverleners met iemand in twijfel zouden moeten voeren: niet de vraag of transitie volledig terug te draaien is, maar de vraag of iemand bereid en in staat is om met de blijvende gevolgen te leven, in beide richtingen.