Detransitie is geen vaststaand feit, maar omstreden terrein — nieuw boek van onderzoekers

Voorjaar 2027 verschijnt Understanding Detransition, een boek van onderzoekers Kinnon Ross MacKinnon en Pablo Expósito-Campos, geschreven samen met de onderzoeksgroep achter de nieuwsbrief The One Percent. Op die nieuwsbrief lichtten de auteurs alvast de kern van hun boek toe: detransitie is geen neutraal, vaststaand cijfer, maar een begrip waar al decennialang om wordt gestreden.

Hoe het 'één-procent'-cijfer een eigen leven ging leiden

Jarenlang gold de stelling dat slechts één procent van de mensen die medisch transitioneren daar ooit spijt van krijgt, van behandeling terugkomt of er schade van ondervindt. Volgens de auteurs was dat cijfer meer dan een statistiek: het organiseerde de klinische praktijk zelf, stuurde de beslissingen van patiënten en vormde het uitgangspunt van instellingen. Het cijfer werd, in hun woorden, een hoeksteen van een cultuur die transitie primair als bevestiging benadert.

Groeiende erkenning sinds eind jaren 2010

Vanaf ongeveer 2018 kregen verhalen over detransitie meer zichtbaarheid, wat spanningen opriep binnen medische en belangenorganisaties. Die verschuiving zette instellingen als de Cleveland Clinic en NHS England ertoe aan om specifieke zorg voor detransitioners op te zetten — een duidelijke breuk met het eerdere patroon waarin dergelijke ervaringen goeddeels werden weggewuifd.

Drie onderzoeken, ruim duizend deelnemers

Voor hun boek putten de auteurs uit drie eigen studies — Re/DeTrans Canada, de DARE-studie en NORTASUN — uitgevoerd tussen 2021 en 2024 onder in totaal 1.035 deelnemers in de Verenigde Staten, Canada en Spanje. Bijna 70 procent van hen had op enig moment een medische transitie doorlopen voordat hun identiteit veranderde of ze spijt kregen. Die cijfers vormen de empirische basis onder een boek dat zich niet beperkt tot getallen, maar ook de strijd om de definitie van detransitie zelf onderzoekt.

Twee kampen, één omstreden begrip

De auteurs gebruiken het begrip 'belief-based coalitions' van filosoof Dan Williams — gemeenschappen waarin bepaalde overtuigingen een voorwaarde voor lidmaatschap worden — om twee grote stromingen in de genderzorg te beschrijven: een affirmatieve coælitie en een meer terughoudende, kritische coælitie. Beide strijden volgens hen om te bepalen wat zorg zou moeten zijn, wat doorwerkt in compleet verschillende definities en classificaties van detransitie. Detransitie heeft daardoor, stellen de auteurs, nooit een breed gedragen definitie gehad: waar clinici 'spijt' lange tijd op zeer uiteenlopende situaties plakten, groeide de literatuur later juist uit met steeds nieuwe termen en eufemismen — een teken dat het begrip zelf omstreden wetenschappelijk terrein is.

Geen 'boek van waarheden', maar een boek van gesprekken

MacKinnon en Expósito-Campos benadrukken dat het boek geen definitief antwoord claimt te geven. Ze noemen hun aanpak een 'boek van gesprekken' in plaats van een 'boek van waarheden', gebaseerd op interviews met deelnemers, wetenschappers en belangenbehartigers. Hun centrale stelling: de toekomst van transgenderzorg hangt niet af van hoe vaak detransitie voorkomt, maar van welke onzekerheden aanvaardbaar worden gevonden — en van wiens lijden telt. Beide auteurs zijn open over hun eigen positie: MacKinnon identificeert zich als transmasculiene Canadese sociaalwetenschapper, Expósito-Campos als Spaanse, niet-transgender psycholoog. Voor Transspijt.nl bevestigt dat vooral één ding: de discussie over detransitie is niet alleen een debat over cijfers, maar ook over wie er gehoord wordt binnen die cijfers.