Psycholoog stapt op: Australische beroepsvereniging hield bewijs buiten genderzorg-standpunt

In april 2026 publiceerde de Australian Psychological Society (APS) haar langverwachte standpunt "Supporting the mental health and wellbeing of transgender and gender-diverse people". Een maand later, in mei 2026, nam klinisch psycholoog dr. Vanessa Spiller — 24 jaar lid van de beroepsvereniging — publiekelijk ontslag. Haar reden: het standpunt was volgens haar niet werkelijk gebaseerd op het beschikbare bewijs, omdat de APS bijna twintig door haar aangeleverde peer-reviewed systematic reviews niet had meegenomen.

Wat het standpunt precies voorschrijft

Het APS-document verplicht psychologen tot een "Gender-Affirming Care"-model (GAC): zij moeten elk transitieverzoek — sociaal, juridisch, medisch of chirurgisch — ondersteunen, ook als er complicerende factoren spelen zoals autisme, een voorgeschiedenis van misbruik, een eetstoornis of sterke beïnvloeding via sociale media. Spiller citeert het document zelf: "No exceptions. Psychologists must support all forms of transition, in all circumstances, with all young people." Geen ruimte voor de klinische afweging die psychologen bij vrijwel elke andere diagnose wél mogen maken.

Het bewijs dat buiten de deur bleef

Spiller diende bijna twintig systematic reviews in ter onderbouwing van een voorzichtiger model. Systematic reviews staan, zoals zij zelf aangeeft, boven aan de bewijspiramide — hoger dan individuele studies of opinie-stukken. Volgens haar liet de APS die reviews grotendeels buiten het uiteindelijke standpunt. Een bestuurslid van de APS reageerde dat de geweerde bronnen óf onvoldoende "robuustheid" hadden, óf gingen over medische ingrepen die "buiten ons vakgebied" vallen. Spiller wijst erop dat het standpunt zelf uitgebreid ingaat op de rol van psychologen bij medische transitietrajecten — de twee argumenten bijten elkaar.

Geen op zichzelf staand incident

Spillers kritiek staat niet los van wat elders al zichtbaar werd. In de Verenigde Staten bracht het WPATH Files-dossier aan het licht hoe de wereldkoepel voor genderzorg zelf met interne kritiek en systematic reviews omging. In Australië oordeelde een familierechter in de re Devin-zaak dat de beoordelingspraktijk van een genderkliniek vanuit ideologie was ingegeven, niet vanuit zorgvuldige diagnostiek. En in de Verenigde Staten leidde de Fox Varian-zaak tot een schadevergoeding van 2 miljoen dollar, waarbij een behandelend psycholoog voor 70 procent aansprakelijk werd gehouden. Ook de Britse Tavistock-kliniek slaagde er niet in de positieve uitkomsten van het oorspronkelijke Nederlandse Dutch Protocol te repliceren.

Bron versus duiding

Wat hier gebeurt, is precies waar dit dossier steeds weer op uitkomt: een beroepsorganisatie presenteert een praktijkrichtlijn als "evidence-based", terwijl de persoon die het bewijs aandroeg zegt dat het grootste deel daarvan niet is meegewogen. De APS zelf wilde inhoudelijk niet reageren op Spillers specifieke claims — "not in a position to engage with specific claims at this stage", meldde de vereniging. Dat is geen weerlegging. Het is een weigering om de discussie te voeren over de vraag die precies telt: welk bewijs telt mee, en welk bewijs valt buiten de definitie van "ons vakgebied"?

Waarom dit voor Nederland relevant is

Nederlandse psychologen en huisartsen die doorverwijzen naar genderzorg, baseren zich vaak op internationale richtlijnen en standpunten van zustervereniging in het buitenland. Als een grote nationale beroepsvereniging als de APS al met deze kritiek te maken krijgt — een ervaren clinicus die na bijna een kwart eeuw lidmaatschap openlijk breekt met het bestuur — dan is dat een signaal dat de "evidence-based"-claim achter het affirmatieve model op zijn minst voor herbeoordeling in aanmerking komt. Voor wie al gedetransitioneerd is of spijt heeft van een eerdere behandeling, is dat geen abstracte kwestie: het raakt direct aan de vraag hoe zwak de wetenschappelijke basis onder de zorg was die zij destijds kregen aangeboden.

Bronnen

• Bernard Lane, "Enough!", Gender Clinic News, 18 mei 2026 — genderclinicnews.com/p/enough

Edward Jansen

Redactie