Genderzorg minderjarigen — wat artsen in 2026 te doen staat

Dit onderdeel is uitdrukkelijk geen aanklacht tegen artsen die te goeder trouw, binnen het toenmalige inzicht, deze zorg hebben verleend. Het is een waarschuwing voor wat vanaf vandaag wordt gedaan.

Voor de arts die in 2026 patiëntcontact heeft over puberteitsremmers, cross-sex hormonen of geslachtsbevestigende chirurgie bij minderjarigen, geldt het volgende.

1. Neem actief kennis van het voortschrijdend inzicht

Niet kennen is geen verweer meer. Lees in elk geval:

de Cass Review (UK, 2024) — inclusief de onderliggende York systematic reviews;
de SBU-review (Zweden, 2022) en de bijbehorende Socialstyrelsen-richtlijn;
de Finse COHERE-richtlijn;
het Amsterdamse BMC-artikel van Vrouenraets et al. (2024);
de NICE evidence reviews 2020.

2. Documenteer wat is besproken — niet alleen wat is getekend

Leg in het dossier exact vast welke informatie is verstrekt over:

onzekerheid van effectiviteit;
onomkeerbaarheid;
vruchtbaarheidsverlies;
alternatieven (afwachten, psychotherapie zonder medische interventie).

Een handtekening zonder onderliggend gespreksverslag biedt geen bescherming. Dit is het kernpunt van de informatieplicht.

3. Diep comorbiditeit uit vóór hormonale interventie

Verzeker je ervan dat comorbiditeit — autisme, depressie, trauma, eetstoornissen — is uitgediept en zo nodig behandeld vóór een hormonale interventie wordt overwogen. Dit is geen vinkje, maar een zelfstandig zorgvuldigheidsvereiste onder de tweede tuchtnorm.

4. Bespreek desistance en de feitelijke uitstroomcijfers

Vertel over:

het bestaan van desistance — het percentage prepuberale kinderen dat zonder medische interventie tot lichaamsacceptatie komt;
het feit dat 96-98% van de jongeren na puberteitsremmers doorgaat naar cross-sex hormonen — de "pauzeknop"-metafoor is feitelijk onjuist;
de groeiende internationale literatuur over detransitioners.

5. Wees uiterst terughoudend bij minderjarigen

De wilsbekwaamheid voor levenslang ingrijpende beslissingen is omstreden. Een zorgvuldige arts die het kind serieus neemt, neemt ook de ontwikkelingspsychologie serieus. Zie deel 2 — het juridische kader over de gelaagde wilsbekwaamheid (art. 7:450 BW) en het VN-Kinderrechtenverdrag.

6. Beroep je niet uitsluitend op richtlijnen

Noch de Nederlandse richtlijn, noch de WPATH SOC-8 volstaat als zelfstandige rechtvaardiging. Beide zijn omstreden — zie de WPATH Files. De eigen beoordeling door de individuele beroepsbeoefenaar is leidend.

7. Houd rekening met de lange verjaringstermijnen

Dossiers worden tot lang na de behandeling opgevraagd. De verjaringstermijn voor civiele claims is 5 jaar na bekend worden van de schade, met een absolute grens van 20 jaar na de gebeurtenis. Voor minderjarigen loopt de termijn niet zolang zij minderjarig zijn. Een 13-jarige patiënt uit 2026 kan tot 2046 nog een vordering instellen.

Schrijf het dossier nu

De Wgbo verandert niet, het tuchtrecht verandert niet, het BW boek 6 verandert niet. Maar wat als goed hulpverlenerschap geldt, wat als volledige informatieverstrekking telt, en wat een redelijk bekwaam vakgenoot behoort te weten — dat verschuift. Snel.

Artsen die deze verschuiving niet meemaken, lopen het reële risico dat zij — vijf, tien, vijftien jaar verder — verantwoording moeten afleggen voor beslissingen die zij vandaag nemen. Niet omdat zij destijds slechte intenties hadden, maar omdat zij signalen negeerden die ze hadden kunnen kennen, hadden moeten kennen, en in toenemende mate ook kúnnen.

Primum non nocere — boven alles, geen schade berokkenen. Het is een verplichting die geen statistische zekerheid eist om in werking te treden. Twijfel volstaat. En die twijfel is er, onmiskenbaar, en het zijn niet de critici van buiten die het zeggen, maar de behandelaars zelf — zie de Amsterdamse erkenning.

→ Volgende: Handleiding voor wie zelf, of namens een kind, schade heeft ondervonden.

Wat een arts vandaag te doen staat