Het probleem met gender — filosoof Alex Byrne

Over Alex Byrne

Alex Byrne is filosoof en auteur van het boek The Trouble with Gender. In dit gesprek bespreekt hij de filosofische problemen rond het moderne genderbegrip en de gangbare opvatting over genderidentiteit. Hij vertrekt vanuit concrete praktijkgevallen en analyseert wat die werkelijk laten zien, in plaats van wat er vaak uit wordt afgeleid.

De zaak David Reimer

Byrne opent met de bekende zaak van David Reimer, een van een identieke tweeling, wiens penis bij een mislukte besnijdenis werd vernietigd. Op advies van psycholoog John Money werd David als meisje opgevoed onder de naam Brenda. Money meende dat de toegewezen opvoeding bepalender was dan de lichamelijke kenmerken. Het experiment liep slecht af: Brenda voelde zich niet thuis in de rol, schakelde als tiener terug naar leven als jongen en pleegde later zelfmoord. De standaarduitleg luidt dat dit aantoont dat iedereen een aangeboren genderidentiteit heeft die leed veroorzaakt wanneer ze botst met lichaam en omgeving. Byrne betwist die conclusie.

Genderidentiteit als mythe

Volgens de orthodoxe opvatting wordt iedereen geboren met een vaste, mannelijke of vrouwelijke genderidentiteit, en ontstaat leed wanneer die niet overeenkomt met het lichaam. Byrne acht dat een mythe. Hij wijst op tegenvoorbeelden: gevallen waarin iemand die als kind van geslacht werd hertoegewezen wel degelijk tevreden als vrouw verder leefde, zonder de voorspelde stress. Ook bij de aandoening 5-alfa-reductasedeficiëntie, waarbij jongens er bij de geboorte vrouwelijk uitzien en pas in de puberteit mannelijke kenmerken ontwikkelen, blijft een aanzienlijk deel als vrouw leven. Dat strookt niet met het idee van een dwingende aangeboren identiteit.

Geslacht, leven als, en transitie

Byrne maakt een onderscheid tussen een vrouw zíjn en leven als vrouw, vergelijkbaar met het verschil tussen chirurg zijn en zich als chirurg voordoen. Volgens hem is een vrouw simpelweg een volwassen vrouwelijk mens, en veranderen mensen niet van geslacht; cosmetische en chirurgische ingrepen wijzigen secundaire geslachtskenmerken, niet het geslacht zelf. Dat betekent volgens hem niet dat transitie zinloos is: ze kan, net als een haarstukje bij kaalheid, verlichting en psychologisch voordeel geven zonder de onderliggende status te veranderen.

Kinderen, puberteitsremmers en sociale besmetting

Tot slot bespreekt Byrne genderzorg voor kinderen. Hij benadert dit als een medische kwestie en uit zorgen over de affirmerende aanpak: risico op latere spijt, vragen rond toestemming, gevolgen voor seksuele functie en vruchtbaarheid. Het oorspronkelijke Nederlandse protocol was bedoeld voor een nauw geselecteerde groep met vroege, ernstige dysforie, terwijl de huidige patiëntengroep daar sterk van afwijkt. Hij wijst op de omgekeerde geslachtsverhouding bij adolescenten en op rapid onset gender dysphoria, waarbij sociale besmetting volgens hem een rol kan spelen. Europa en het VK kiezen inmiddels voor een terughoudender koers dan de Verenigde Staten.

Bronnen

• YouTube — Alex Byrne over het probleem met gender