Waarom het trans-onderzoek onbetrouwbaar is — Dr. Az Hakeem
In dit interview ontleedt Dr. Az Hakeem de beweringen die voortkomen uit genderstudies en legt bloot waarom de methodologie tekortschiet.
Over Dr. Az Hakeem
Dr. Az Hakeem is psychiater en heeft jarenlang in een klinische setting met transgenderpatiënten gewerkt. In dit Engelstalige interview vertelt hij over zijn achtergrond: hij deed zijn master in groepsanalyse en transseksualisme en bestudeerde daarvoor het volledige werk van filosofe Judith Butler en de queer theory die daaraan ten grondslag ligt. Vanuit die kennis plaatst hij kritische kanttekeningen bij de manier waarop onderzoek naar genderidentiteit wordt opgezet en gebruikt. Zijn invalshoek is die van een behandelaar die uitkomsten wil meten in plaats van die als vanzelfsprekend aanneemt.
Kritiek op de wetenschappelijke onderbouwing
Volgens Hakeem laten de studies waarnaar vaak wordt verwezen geen verschil zien tussen het brein van een transseksueel en een niet-transseksueel persoon. Een deel van het vroege onderzoek noemt hij methodologisch gebrekkig, omdat er gekeken werd naar hersenen die al waren blootgesteld aan toegediende oestrogeen. Wanneer er al verschillen werden gevonden, betekende dat volgens hem niet dat een brein meer op dat van een man of vrouw leek, maar slechts dat het anders was. Hij wijst er ook op dat een biologische basis per definitie zou neerkomen op een intersekseconditie, terwijl genderdysforie juist wordt behandeld als iets dat zich in de geest afspeelt — in zijn woorden de enige psychische kwestie die via het lichaam wordt behandeld.
Hakeem bekritiseert daarnaast twee veelgehoorde beweringen. De eerste is het idee dat een kind dat niet wordt bevestigd in zijn genderidentiteit, zichzelf van het leven zal beroven; dit noemt hij een verzonnen voorstelling die mensen juist in die richting kan duwen. De tweede is het vaak genoemde spijtcijfer van één procent. Hij stelt dat patiënten na een ingreep doorgaans niet worden gevolgd, waardoor zo'n cijfer niet onderbouwd is. In zijn eigen praktijk — een vooraf geselecteerde groep mensen die om therapie vroeg — zegt hij dat een aanzienlijk deel spijt had, terwijl niemand van hen ooit door de genderklinieken was opgevolgd.
Queer theory en het meten van uitkomsten
In het interview gaat Hakeem in op queer theory, waarin de werkelijkheid kan worden omgekeerd en heruitgevonden. Over Judith Butler merkt hij op dat haar eerste boek Gender Trouble hem aansprak, maar dat zij in een later boek volgens hem haar eerdere standpunten tegensprak. Een waardevol punt uit dat eerste werk vindt hij het onderscheid tussen een transseksueel, een travestiet en een dragartiest: de eerste twee houden zich juist strikt aan wat zij als genderregels zien, terwijl de dragartiest die regels bewust ridiculiseert om het kader zelf bespottelijk te maken. Gender beschrijft hij als een door mensen bedachte ordening, vergelijkbaar met religie, los van de biologische sekse die volgens hem wel bestaat.
Vanuit zijn klinische werk benadrukt Hakeem het belang van het meten van behandelresultaten. Met een onderzoeksteam ontwikkelde hij een zelfrapportagevragenlijst die in ongeveer een kwartier in kaart brengt hoe verward of stabiel iemand zich in zijn gender voelt, ongeacht welke gender dat is. Dit instrument, dat hij beschrijft als de GPDQ voor volwassenen en een aangepaste versie voor kinderen en adolescenten, kan volgens hem als uitkomstmaat dienen voor uiteenlopende interventies, of het nu om psychologie, hormonen of chirurgie gaat. Hij zegt het instrument gratis te hebben aangeboden aan genderklinieken, maar daarop geen reactie te hebben gekregen — iets wat hij opmerkelijk vindt, juist omdat klinieken bekritiseerd zijn voor het ontbreken van dataverzameling.
Bronnen
Let op: deze video is Engelstalig. Bekijk onze Verhalen voor Nederlandstalige getuigenissen.