Bailey & Zucker: cognitieve gedragstherapie als veelbelovende behandeling bij genderdysforie (2026)

In het meinummer 2026 van Current Opinion in Psychology publiceren J. Michael Bailey (Northwestern University) en Kenneth Zucker (University of Toronto) een principiële analyse van cognitieve gedragstherapie (CGT) als behandeloptie bij genderdysforie. Beide auteurs hebben een lange staat van dienst in genderzorg — Bailey als seksuoloog, Zucker decennialang als hoofd van een vooraanstaande pediatrische gender-kliniek in Toronto.

De centrale stelling

CGT — een evidence-based therapievorm die in vrijwel elk ander veld van de psychische gezondheidszorg eerste lijn is — kan ook bij genderdysforie waardevol zijn. De auteurs benadrukken: niet als "conversie", niet als poging om genderidentiteit te wijzigen, maar als poging om de dysforie (het lijden) te verminderen via dezelfde mechanismen die bij depressie, angst en eetstoornissen werken: identificatie van dysfunctionele gedachtenpatronen, gedragsexperimenten, exposure, cognitieve herstructurering.

Doel: dysforie verminderen, niet transitie afdwingen

Een belangrijk verschil met het affirmatieve model: CGT richt zich op het lijden als primair behandeldoel. Als dat lijden afneemt zonder medische interventie, is dat een succesvol behandelresultaat. Als het lijden ondanks CGT blijft, kan medisch transitie een vervolgstap zijn. Maar de volgorde verschilt fundamenteel van het affirmatieve "ja, en wat heb je nodig?".

Drie subtypen, drie aanpakken

De auteurs onderscheiden — in lijn met Zuckers klinisch werk over decennia — meerdere subtypen genderdysforie:

• Vroege-onset (early-onset) — dysforie die al in de peutertijd begon en aanhield. Voor deze subgroep — historisch gezien klein — is medische transitie soms uiteindelijk een passende uitkomst, maar ook hier verdient CGT eerst onderzoek.
• Autogynefiel — een specifiek patroon bij volwassen mannen waarvoor andere therapeutische strategieën gelden dan bij adolescente meisjes.
• Snel-ontstaan (rapid-onset, ROGD-achtig) — de huidige grootste groep nieuwe verwijzingen. Voor deze groep wijst het onderzoek het sterkst op de waarde van CGT, omdat onderliggende comorbiditeit (autisme, depressie, sociale aanstekelijkheid) een grote rol speelt.

Comorbide klachten meebehandelen

Een belangrijk argument: dezelfde CGT-sessies adresseren niet alleen genderdysforie maar ook de comorbide depressie en angst die het overgrote deel van de verwijzingen kenmerken. Bij medische transitie verdwijnen die andere klachten niet — een bevinding die het Finse onderzoek uitgebreid documenteerde.

Niet conversie, ook al noemt iemand het zo

De auteurs verwerpen expliciet de gelijkstelling van CGT met conversietherapie. Het verschil zit in:

• Doel: CGT mikt op vermindering van lijden, niet op verandering van seksuele oriëntatie of gender.
• Methode: CGT is een evidence-based, niet-coercitieve therapie.
• Uitkomst: als de uitkomst is dat de patiënt vrede vindt met geboortegeslacht zonder medische ingreep, is dat geen "conversie" — het is gewoon een goede therapie-uitkomst.

De juridische framing waaronder elke poging tot exploratieve therapie als conversietherapie kan worden gelezen — zoals in Frankrijk — staat dit onderzoek dus in de weg, precies waarvoor Mason, Grignon en Cohn waarschuwen.

Bronnen:

• Bailey, J. M. & Zucker, K. J. "Cognitive Behavioral Therapy for Gender Dysphoria in Youth: Opportunities, Challenges, and Future Directions." Current Opinion in Psychology, mei 2026. DOI: 10.1016/j.copsyc.2026.102323
• Observatoire de la Petite Sirène. Uitgelicht 11 mei 2026. observatoirepetitesirene.org