Klokkenluiders in de genderzorg: medewerkers die spraken over wat ze zagen

De kritiek op genderzorgklinieken voor minderjarigen was niet alleen afkomstig van patiënten die later detransitioneerden of van externe onderzoekers. Ze kwam ook van binnenuit — van therapeuten, artsen en medewerkers die zagen wat er gebeurde en besloten te spreken.

Tavistock GIDS: therapeuten die alarm sloegen

In het Verenigd Koninkrijk begonnen medewerkers van de Tavistock GIDS al jaren vóór de sluiting intern zorgen te uiten. Twee van hen — Marcus Evans, voormalig hoofd van klinische diensten, en Sasha Ayad, een van de therapeuten — maakten hun bezwaren later publiek.

Marcus Evans, in een rechtszaak waarbij hij als deskundige optrad, verklaarde dat er binnen de Tavistock-cultuur een sfeer heerste waarbij het stellen van kritische vragen over de genderidentiteit van patiënten als potentieel schadelijk werd beschouwd. Therapeuten die twijfels hadden over een specifieke patiënt, voelden druk om toch een positief advies te geven.

Een groep van 35 Tavistock-medewerkers meldde hun zorgen in 2019 via de vakbond UNISON — georganiseerd in een officieel klachtenrapport. De zorgen waren onder meer:

• Druk om snel door te verwijzen voor medische behandeling
• Onvoldoende evaluatie van comorbiditeiten
• Angst voor negatieve reacties als men kritische vragen stelde
• Patiënten die terugkeerden na operaties met ernstige spijt, maar de kliniek had geen systeem om dit bij te houden

Deze signalen waren er al toen de Tavistock nog open was. Ze werden pas serieus genomen na de Keira Bell-zaak en de Cass Review.

Zweden: documentaire onthult interne zorgen

In 2021 zendt het Zweedse SVT de documentaire Uppdrag granskning (Opdracht: onderzoek) uit — een journalistieke reportage over de genderzorg in Zweden. De documentaire toonde interne e-mails en gesprekken met medewerkers die zorgen hadden over de snelheid van diagnoses en de onvoldoende aandacht voor psychiatrische comorbiditeiten bij de jongeren die naar de kliniek kwamen.

Een medewerker van het Astrid Lindgren's Children's Hospital — de Zweedse genderkliniek voor kinderen — sprak anoniem in de documentaire. Ze beschreef een systeem dat was ingericht op het bevestigen van een genderidentificatie, niet op het grondig onderzoeken ervan.

De documentaire droeg bij aan het politieke klimaat dat leidde tot de beslissing van het Karolinska Universitair Ziekenhuis om in mei 2022 te stoppen met genderbehandeling voor minderjarigen.

VS: verklaringen in rechtszaken

In de VS zijn in het kader van detransitie-rechtszaken verklaringen afgelegd door voormalige medewerkers van genderzorgklinieken. De meest directe zijn afkomstig uit de verklaring van een medewerker van de kliniek die Fox Varian behandelde.

In die zaak bleek dat de psycholoog Kenneth Einhorn notities had gemaakt over Fox's twijfels — maar die twijfels niet had opgenomen in zijn doorverwijsbrief. Een interne medewerker die bij het proces betrokken was, bevestigde in een verklaring dat het protocol de twijfels van de patiënt systematisch niet doorverwees naar de operateur. Dit was een centrale factor in het juryoordeel.

Het patroon

Wat de klokkenluiders in alle drie landen beschrijven, is opvallend consistent:

• Een cultuur van snelle bevestiging waarin kritische vragen riskant waren voor de medewerker die ze stelde
• Onvoldoende systematische evaluatie van psychiatrische comorbiditeiten
• Geen systeem om follow-up te doen met patiënten die niet terugkeerden — waardoor spijt of problemen onzichtbaar bleven
• Druk om te verwijzen, ook bij twijfel

Dat is hetzelfde patroon dat de Cass Review documenteerde. De klokkenluiders bevestigden wat de patiënten achteraf verklaarden. Beiden werden lang niet serieus genomen.

Bronnen:

• UNISON (2019). Tavistock GIDS staff concerns — formal complaint. 2019.
• SVT Uppdrag granskning (2021). Kön och könskorrigering: en granskning. Sveriges Television. 2021.
• Marcus Evans (2020-2022). Verklaringen in het kader van de Bell v. Tavistock-zaak en als deskundige in andere contexten.
• The Sunday Times (2020). Tavistock gender identity clinic: fears over harmful treatment. Oktober 2020.
• ADF Legal (2026). Fox Varian case documentation. adflegal.org