Borderline persoonlijkheidsstoornis en genderdysforie: overlappende kenmerken en diagnostische uitdagingen

Borderline persoonlijkheidsstoornis (BPS) is een psychiatrische aandoening die wordt gekenmerkt door onstabiele interpersoonlijke relaties, onstabiel zelfbeeld, emotiedisregulatie en impulsiviteit. Genderdysforie is het ongemak door de discrepantie tussen biologisch geslacht en genderidentiteit. De twee aandoeningen delen opvallend veel kenmerken.

Gedeelde fenomenologie

De overlap tussen BPS en genderdysforie manifesteert zich op meerdere vlakken:

• Onstabiel zelfbeeld: Bij BPS is het gevoel van wie men is instabiel en wisselend. Dit kan ook de genderidentiteit betreffen.
• Lichaamsvervreemding: Afkeer van het eigen lichaam is een kenmerk van zowel BPS als genderdysforie.
• Suïcidaliteit en zelfbeschadiging: Beide aandoeningen gaan gepaard met verhoogd suïciderisico.
• Intensief zoeken naar identiteit: BPS gaat gepaard met een intens en kwellend zoeken naar een stabiele identiteit.

Diagnostische uitdagingen

Klinisch relevante vragen:

• Is de genderdysforie een uitdrukking van de instabiele identiteitsbeleving bij BPS?
• Of is het andersom: draagt de genderdysforie bij aan de destabilisatie van het zelfbeeld?
• Of co-existeren beide aandoeningen onafhankelijk?

In het affirmatieparadigma zijn deze vragen lastig te stellen: het principe van "affirm first" laat weinig ruimte voor uitgebreide differentiaaldiagnostiek. Clinici die de genderverklaring van een patiënt bevragen, riskeren beschuldigd te worden van "conversie."

Wat de literatuur zegt

De prevalentie van persoonlijkheidsstoornissen in genderdysforie-populaties is onderzocht, maar de data zijn schaars en de kwaliteit variabel. Studies suggereren dat persoonlijkheidsstoornissen vaker voorkomen in deze populatie dan in de algemene bevolking. Dit maakt adequate psychiatrische diagnostiek — inclusief beoordeling op persoonlijkheidsstoornissen — essentieel voorafgaand aan medische genderstappen.

Zie ook: psychiatrische comorbiditeit bij genderdysforie en lichaamsdysmorfie en genderdysforie.

Bronnen:

• Hepp U, et al. (2005). Psychiatric comorbidity in gender identity disorder. Journal of Psychosomatic Research.
• Cass, H. (2024). Final Report. NHS England.
• Psychiatrische comorbiditeit bij genderdysforie. Transspijt.nl.
• Lichaamsdysmorfie en genderdysforie. Transspijt.nl.