Het "Hollandse Protocol": hoe Nederland de wereld beïnvloedde met genderzorgstandaarden

Nederland staat aan de wieg van de internationale standaard voor genderzorg bij adolescenten. Het "Dutch Protocol" — ontwikkeld aan de Universiteit van Amsterdam in de jaren 1990 — werd de blauwdruk voor klinieken wereldwijd.

Het protocol

Het Dutch Protocol, ontwikkeld door Peggy Cohen-Kettenis en Henriette Delemarre-van de Waal, omvatte:

• Uitgebreide psychologische screening vóór behandeling
• Puberteitsblokkeerders bij het begin van de puberteit (Tanner stadium 2-3)
• Cross-seks-hormonen na 16 jaar
• Geslachtsbevestigende chirurgie na 18 jaar
• Vereiste: goede psychologische stabiliteit en functioneren in de genderrol vóór de volgende stap

De internationaal invloed

Het Dutch Protocol werd overgenomen door WPATH, de Endocrine Society, en klinieken in het VK, de VS, Canada, Australië en andere landen. Het was de dominante internationale standaard van de vroege jaren 2000 tot de vroege jaren 2020.

De fundamentele beperking

De evidence-basis voor het Dutch Protocol was beperkt: het was gebaseerd op een cohort van 55 patiënten (De Vries et al., 2014) die door een strenge selectieprocedure werden behandeld. Deze populatie — overwegend biologische mannen, met stabiele genderdysforie, zonder significante psychiatrische comorbiditeiten — verschilt fundamenteel van de huidige klinische populatie.

Het probleem: het protocol werd internationaal geïmplementeerd voor een andere, heterogenere populatie — en de screening die het oorspronkelijke protocol kenmerkte, verdween in veel klinieken.

Zie ook: De Vries 2014 Amsterdam-studie en VUmc en UMCG genderklinieken.

Bronnen:

• De Vries et al. (2014). Young adult psychological outcome after puberty suppression and gender reassignment. Pediatrics.
• Cass, H. (2024). Final Report. NHS England.
• De Vries 2014 Amsterdam-studie. Transspijt.nl.
• VUmc en UMCG genderklinieken. Transspijt.nl.