De Nederlandse genderklinieken: VUmc Amsterdam en UMCG Groningen

Nederland heeft een bijzondere positie in de internationale genderzorggeschiedenis: het was het eerste land ter wereld dat een systematisch protocol ontwikkelde voor de medische behandeling van genderdysforie bij adolescenten. Dit "Dutch Protocol" werd de basis voor vrijwel alle genderzorgprogramma's wereldwijd.

De twee centra

VUmc Amsterdam — nu Amsterdam UMC — is het oudste en meest bekende gendercentrum van Nederland. Het is verbonden aan de namen van Henriette Delemarre-van de Waal en Peggy Cohen-Kettenis, die het protocol in de jaren 1990 ontwikkelden, en later Annelou de Vries, auteur van de invloedrijke 2014-studie.

UMCG Groningen — Universitair Medisch Centrum Groningen — is het tweede grote centrum en behandelt met name patiënten uit het noorden van Nederland.

De wachtlijsten

In de afgelopen jaren hebben beide centra te kampen met enorme wachtlijsten. De vraag naar genderzorg steeg explosief terwijl de capaciteit beperkt bleef. Jongeren wachten soms twee tot drie jaar op een eerste afspraak.

De positie na internationale kritiek

De internationale beleidsveranderingen — in het VK, Zweden, Finland, Denemarken en de VS — stellen de Nederlandse centra voor vragen. Nederland heeft het protocol dat al die andere landen exporteerden; nu dat protocol internationaal onder kritiek staat, moeten de Nederlandse centra hun eigen aanpak herzien.

Zie de kritische analyse: internationale kritiek op het Nederlandse protocol (NTvG, 2025). En de bredere financiële analyse: Follow the Money: de Nederlandse gender-industrie.

De huidige koers

De Nederlandse centra hebben signalen afgegeven dat ze hun aanpak aanpassen — meer psychologische evaluatie vooraf, meer aandacht voor comorbiditeiten — maar zijn minder expliciet over beleidsveranderingen dan hun Scandinavische en Britse collega's. Het debat in Nederland staat mede centraal op Transspijt.nl.

Bronnen:

• VUmc Amsterdam — Genderidentiteit
• UMCG Groningen — Genderteam
• Internationale kritiek op het Nederlandse protocol. Transspijt.nl.
• De Vries et al. 2014 — de Amsterdam-studie. Transspijt.nl.