Levy Review (2025): NHS genderkliniek-wachtlijsten kunnen oplopen tot 15 jaar — geen uitkomstdata, geen toezicht

In april 2024 schokte de Cass Review de wereld met haar conclusies over de NHS-genderzorg voor kinderen en jongeren: zwak bewijs, onvoldoende beoordeling, systematisch falen. Nu, in december 2025, is er een equivalent voor de volwassenenzorg.

Dr. David Levy publiceerde op 18 december 2025 zijn Operational and Delivery Review of NHS Adult Gender Dysphoria Clinics in England — in opdracht van NHS England. De bevindingen zijn alarmerend.

40.000 op de wachtlijst, 15 jaar wachten zonder ingrijpen

In maart 2025 stonden meer dan 40.000 patiënten op de wachtlijst voor een eerste beoordeling bij een NHS Gender Dysphoria Clinic (GDC). De gemiddelde wachttijd bedraagt inmiddels 296 weken — bijna zes jaar.

Zonder structureel ingrijpen, zo stelt de review, kunnen wachttijden oplopen tot vijftien jaar of meer.

De gevolgen zijn direct en gevaarlijk: patiënten die niet kunnen wachten schaffen hormonen aan via privéklinieken of buitenlandse bronnen, zonder enig medisch toezicht.

Geen uitkomstdata, geen detransitiecijfers

Een van de meest schokkende bevindingen is wat er niet bestaat: uitkomstdata. De NHS heeft jarenlang gendertransities bij volwassenen mogelijk gemaakt zonder bij te houden wat er daarna met patiënten gebeurde.

• Vrijwel geen patiëntuitkomstgegevens verzameld
• Geen registratie van detransitiecijfers
• Geen meting van spijt na behandeling
• Geen kwaliteitsmetingen waarop meer dan vier klinieken structureel rapporteerden

Dit maakt het feitelijk onmogelijk om de veiligheid van de zorg te beoordelen.

Wie zijn de patiënten?

De patiëntenpopulatie is in de afgelopen jaren sterk verschoven. Waar vroeger overwegend oudere mannen (naar geboortegeslacht) de klinieken bezochten, is 57% van de nieuwe aanmeldingen tussen 18 en 25 jaar oud, en is de verhouding tussen geboortemannen en geboortevrouwen veel gelijker geworden (bron).

Maandelijks stromen meer dan 150 jongeren door vanuit de jeugdzorg naar de volwassenengenderkliniek — omdat ze 18 jaar worden ("aged out"). Daarnaast heeft de nieuwe, jongere groep volgens de klinieken vaker een bijkomende neuro-ontwikkelingsaandoening zoals autisme of ADHD — een patroon dat ook in ander onderzoek wordt bevestigd.

Onervaren personeel, geen toezicht

De review documenteert een reeks tekortkomingen in de dagelijkse praktijk:

• Eerste beoordelingen werden niet overal door senior clinici gedaan; er waren zorgen dat bijkomende problemen eerder herkend hadden kunnen worden als de beoordelaars beter gekwalificeerd waren geweest
• Onvoldoende triagescreening: medewerkers niet altijd opgeleid om psychosociale risico's te herkennen
• Inconsistente protocollen voor toestemmingsbeoordeling
• Patiënten kwamen voor operaties met onjuiste hormoonspiegels en zonder adequate psychosociale begeleiding
• Nauwelijks interne audits; zorgbesturen hadden onvoldoende toezicht
• Medewerkers ervoer zware emotionele belasting door het opvangen van niet-beoordeelde patiënten in crisis

20 aanbevelingen

De review formuleert twintig aanbevelingen, waaronder:

• Eén nationale wachtlijst
• Zelfverwijzing afgeschaft: alleen doorverwijzing via huisarts
• Eerste beoordeling altijd door een senior clinicus (psychiater of klinisch psycholoog), face-to-face
• Verplichte registratie van uitkomstdata op lange termijn
• Expliciete detransitieprotocollen
• Nationale onderzoeksstrategie voor genderdysforie bij volwassenen

Wat de review niét doet

De Levy Review richt zich uitsluitend op operationele verbeteringen. Ze stelt de fundamentelere vraag — of de behandelingen zelf veilig en effectief zijn — niet. Er is geen verwijzing naar de Cass Review en de daarin aanbevolen beschermende maatregelen. Critici stellen dat operationele hervormingen zinloos zijn als het bewijs voor de effectiviteit van de behandelingen zelf ontbreekt. Zie ook de internationale beleidsomslag in de genderzorg.

Bronnen:

• NHS England (2025). Operational and Delivery Review of NHS Adult Gender Dysphoria Clinics in England. england.nhs.uk
• Transgender Trend (2026). Levy Review of NHS adult gender clinics. transgendertrend.com
• Sex Matters (2025). The Levy Review of adult gender services. sex-matters.org