Psychologische screening bij genderdysforie: welke tests worden (zouden moeten) worden gebruikt?

Een goede klinische beoordeling van genderdysforie vergt meer dan het accepteren van de zelfrapportage van de patiënt. Psychologische screening op comorbiditeiten, psychiatrische stoornissen, cognitief functioneren, en trauma is essentieel voor verantwoorde behandelkeuzes.

Gebruikte screeningsinstrumenten

In klinieken die uitgebreide screening toepassen, worden doorgaans de volgende instrumenten gebruikt:

• Autismescreening: AQ (Autism Spectrum Quotient), ADOS-2, of vergelijkbare instrumenten — gezien de hoge prevalentie van autisme in de genderdysforie-populatie
• Depressie en angst: PHQ-9, GAD-7, of vergelijkbare screeningslijsten
• PTSS: PCL-5 of vergelijkbaar — screening op trauma en misbruik
• Eetproblemen: EDE-Q of vergelijkbaar — gezien de overlap met eeetstoornissen bij adolescente meisjes
• Cognitieve functie: beoordeling van de capaciteit tot geïnformeerde besluitvorming
• Persoonlijkheidsonderzoek: in sommige klinieken, gezien de overlap met persoonlijkheidsproblematiek

De praktijk vs. de ideale screening

De Cass Review (2024) stelde dat de screening in de Engelse GIDS-kliniek te oppervlakkig was: te veel patiënten doorliepen het protocol zonder adequate beoordeling van comorbiditeiten. Dit is niet alleen een Brits probleem — de druk om snel te affirmeren laat weinig ruimte voor uitgebreide diagnostiek.

Genderdysforie-specifieke instrumenten

Er zijn ook genderdysforie-specifieke screeningsinstrumenten, zoals de Utrecht Gender Dysphoria Scale (UGDS). Deze meten de ernst van de dysforie maar zijn geen vervanging voor bredere psychologische diagnostiek.

Zie ook: informed consent bij genderzorg en rapid affirmation en screening.

Bronnen:

• Cass, H. (2024). Final Report. NHS England.
• Cohen-Kettenis, P. T. & van Goozen, S. H. M. (1997). Utrecht Gender Dysphoria Scale. Journal of Sex Research.
• Informed consent bij genderzorg. Transspijt.nl.
• Rapid affirmation protocol. Transspijt.nl.