Puberteitsblokkeerders: effecten op cognitie, botdichtheid en hersenontwikkeling

GnRH-analogen — puberteitsblokkeerders — worden in de genderzorg gebruikt om de puberteit te pauzeren bij adolescenten met genderdysforie. Ze werden lange tijd gepresenteerd als volledig omkeerbaar: als een kind van gedachten verandert, stopt de behandeling en verloopt de puberteit gewoon verder. Dat beeld klopt niet volledig.

Botdichtheid: structureel risico

De puberteit is een kritieke periode voor botopbouw. Geslachtshormonen — oestrogeen en testosteron — stimuleren de aanmaak van botmassa. Puberteitsblokkeerders onderdrukken de productie van deze hormonen, wat betekent dat de botopbouw in die periode niet of nauwelijks plaatsvindt.

Studies tonen consistent dat adolescenten die puberteitsblokkeerders gebruiken, minder botmassa opbouwen dan leeftijdgenoten. Na het stoppen van de behandeling kan de botdichtheid gedeeltelijk worden ingehaald — maar sommige studies tonen dat de achterstand niet volledig herstelt. Risico's op osteoporose later in het leven zijn een reëel aandachtspunt.

Cognitieve effecten: het Staphorsius-onderzoek

Een studie van Staphorsius et al. (2015) gepubliceerd in Psychoneuroendocrinology onderzocht de cognitieve effecten van puberteitsblokkeerders. De studie vond dat adolescenten die blokkeerders gebruikten slechter presteerden op tests van executief functioneren — plannen, geheugen, cognitieve flexibiliteit — dan leeftijdgenoten zonder blokkeerders.

Dit is voorlopig bewijs, geen definitief bewijs. Maar het sluit aan bij wat bekend is over de rol van geslachtshormonen in hersenontwikkeling.

Hersenontwikkeling in de puberteit

De puberteit is een kritieke periode voor hersenontwikkeling. Geslachtshormonen beïnvloeden de structuur en het functioneren van de hersenen, met name de prefrontale cortex (verantwoordelijk voor besluitvorming en impulscontrole) en het limbisch systeem (emotieregulatie). Het is onbekend welke langetermijngevolgen het onderbreken van dit proces heeft.

De Cass Review kwalificeerde de evidentie over de veiligheid van puberteitsblokkeerders als "uiterst zwak" en stelde dat ze niet langer als veilig beschouwd mochten worden totdat meer robuust bewijs beschikbaar was.

Implicaties

De presentatie van puberteitsblokkeerders als "volledig reversibele pauzeknop" is achteraf bezien misleidend. Voor detransitioners die als kind blokkeerders kregen, zijn de langetermijngevolgen een zorgpunt. Zie: medisch herstel na detransitie.

Bronnen:

• Staphorsius et al. (2015). Puberty suppression and executive functioning: An fMRI-study investigating mental rotation and planning in adolescents. Psychoneuroendocrinology.
• Cass, H. (2024). Final Report. NHS England.
• Cass Review-conclusies. Transspijt.nl.
• Medisch herstel na detransitie. Transspijt.nl.