Alberta (Canada): eerste provincie ter wereld die notwithstanding clause inriep voor genderverbod

In november 2024 nam de Canadese provincie Alberta een wet aan die internationaal aandacht trok: Bill 26, de Health Statutes Amendment Act. De wet verbiedt chirurgische genderbehandelingen voor minderjarigen onder de 18 jaar en hormonen voor minderjarigen onder de 16 jaar.

Alberta werd daarmee een van de verst gegane Canadese provincies in het beperken van genderzorg voor minderjarigen — en de enige die een constitutionele noodmaatregel inriep om die beperking in stand te houden.

Wat Bill 26 verbiedt

Bill 26 legt twee verboden op:

• Geslachtsoperaties voor minderjarigen onder de 18 jaar — mastectomie, vaginoplastie, orchidectomie en vergelijkbare ingrepen in het kader van een genderbehandeling
• Hormoonbehandeling (puberteitsblokkeerders en cross-sex hormonen) voor minderjarigen onder de 16 jaar

Voor 16- en 17-jarigen die hormonen willen, vereist de wet ouderlijke toestemming en een langere evaluatieperiode. Geen enkele provincie in Canada had eerder zulke strikte leeftijdsgrenzen wettelijk vastgelegd.

De rechterlijke schorsing

In juni 2025 vroegen transgender jongeren en hun families een rechterlijke schorsing van de wet aan. Ze voerden aan dat uitstel van behandeling "onomkeerbare schade" zou toebrengen — het standaardargument in dit soort zaken. De rechter honoreerde het verzoek en schorste Bill 26 tijdelijk, in afwachting van een definitief oordeel over de grondwettigheid.

De notwithstanding clause

Premier Danielle Smith (United Conservative Party) reageerde door de notwithstanding clause in te roepen — sectie 33 van de Canadese Grondwet. De notwithstanding clause geeft provincies de bevoegdheid om te verklaren dat een wet van kracht blijft ondanks eventuele strijd met bepaalde grondwettelijke rechten (Charter of Rights and Freedoms, secties 2 en 7-15).

Het gebruik van de notwithstanding clause is zeldzaam en controversieel in Canada. Het wordt doorgaans beschouwd als een noodmaatregel die alleen in extreme omstandigheden wordt toegepast. Alberta was de eerste provincie die de clausule inriep specifiek voor een wet die genderzorg voor minderjarigen beperkt.

Het effect: Bill 26 bleef van kracht, ongeacht de rechterlijke schorsing. De wet geldt nu in Alberta als wet.

Context: Canada verdeeld

Alberta's aanpak staat in scherp contrast met andere Canadese provincies. Ontario, British Columbia en Quebec zijn sterk voor toegankelijke genderzorg voor jongeren en hebben maatregelen genomen om genderzorg te beschermen — onder meer door bepalingen die externe druk op klinieken verbieden.

Canada heeft ook internationale aandacht getrokken vanwege zijn positie als toevluchtsoord voor Amerikanen die door nieuwe staatswetgeving geen toegang meer hebben tot genderzorg. Michelle Zacchigna's rechtszaak is de eerste detransitie-rechtszaak in Canada.

Vergelijking met andere landen

Alberta's wet past in een internationale trend, maar gaat verder dan de meeste Europese landen. Terwijl Zweden, Finland en Denemarken genderbehandeling voor minderjarigen hebben beperkt via richtlijnen en aanbevelingen, legt Alberta een wettelijk verbod op met strafrechtelijke sancties voor artsen die zorg verlenen aan kinderen onder de wettelijke leeftijdsgrenzen.

Het gebruik van de notwithstanding clause voegt een constitutionele dimensie toe die uniek is: de provincie verklaard expliciet dat de bescherming van minderjarigen voorrang heeft op mogelijke grondwettelijke bezwaren — en dat zij als gekozen democratische orgaan die afweging toekomt, niet de rechter.

Bronnen:

• Government of Alberta (2024). Bill 26: Health Statutes Amendment Act. November 2024. assembly.ab.ca
• CBC News (2025). Alberta premier invokes notwithstanding clause to preserve gender legislation. Juni 2025. cbc.ca
• CBC News (2024). Alberta legislation on transgender youth becomes law. November 2024. cbc.ca