Botdichtheid en puberteitsblokkeerders: het langetermijnrisico op osteoporose

De puberteit is een biologisch cruciale fase voor de opbouw van botmassa. Onder invloed van geslachtshormonen — oestrogeen en testosteron — wordt in de adolescentie tot 40% van de totale skeletale botmassa opgebouwd. Puberteitsblokkeerders onderbreken dit proces door de productie van geslachtshormonen te onderdrukken.

Wat zegt het onderzoek?

Meerdere studies hebben de effecten van puberteitsblokkeerders (GnRH-analogen) op botdichtheid onderzocht:

• Klink et al. (2015) toonden dat adolescenten die puberteitsblokkeerders gebruikten significant achterbleven in botdichtheid vergeleken met leeftijdsgenoten.
• Biggs (2021) analyseerde data van de Engelse GIDS-kliniek en toonde dat botdichtheid daalde bij adolescenten op GnRH-analogen.
• De Cass Review (2024) concludeerde dat de langetermijneffecten op botmineralisatie onvoldoende zijn onderzocht, en dat de beschikbare data zorgen oproepen.

De vraag of de botdichtheid volledig herstelt wanneer de behandeling wordt gestopt en cross-seks-hormonen worden gestart, is nog niet beantwoord. Sommige studies suggereren dat de inhaalgroei onvolledig is.

Klinische betekenis

Een verminderde piekbotmassa heeft levenslange gevolgen: een verhoogd risico op osteoporose en botfracturen op latere leeftijd. Dit is een risico dat zich pas tientallen jaren na de behandeling manifesteert — wat de informed consent-problematiek verergert: tieners kunnen de langetermijngevolgen niet overzien. Zie: informed consent bij genderzorg.

Aankleding als "reversibel"

Puberteitsblokkeerders worden in de communicatie naar patiënten en ouders frequent gepresenteerd als "reversibel" en "veilig." De botdichtheidsproblematiek is één reden waarom dit beeld nuancering behoeft. Zie ook: het overzichtsartikel over effecten van puberteitsblokkeerders.

Bronnen:

• Klink et al. (2015). Bone mass in young adulthood following gonadotropin-releasing hormone analog treatment and cross-sex hormone treatment in adolescents with gender dysphoria. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism.
• Biggs, M. (2021). Revisiting the effect of GnRH analogue treatment on bone mineral density in young adolescents with gender dysphoria. Journal of Pediatric Endocrinology and Metabolism.
• Cass, H. (2024). Final Report. NHS England.
• Effecten puberteitsblokkeerders. Transspijt.nl.