El-Nagashi, Zobnina & Michaux: het vreemde geval van 'non-binair' in EU-data (2025)

Op 29 januari 2025 publiceerden Faika El-Nagashi, Anna Zobnina en Róisín Michaux via Genspect het analytisch stuk "The curious case of non-binary people in EU data". Onderwerp: het feit dat EU-gefinancierde onderzoeksprojecten "non-binair" als rapportagecategorie verplicht zijn gaan hanteren — en wat dat betekent voor de meetbaarheid van wat we vroeger gewoon geslacht noemden.

De verandering in EU-rapportagevereisten

Onderzoeksprojecten die EU-financiering ontvangen — Horizon Europe, Erasmus+, ESF+ — moeten de samenstelling van hun deelnemers rapporteren. Tot voor kort gebeurde dat in twee categorieën: vrouwen en mannen. Sinds kort moet daar "non-binair" als derde categorie aan toegevoegd worden. Op het eerste gezicht een neutrale uitbreiding. In de praktijk een ingreep met meetbare gevolgen.

Het definitieprobleem

De auteurs documenteren wat ontbreekt:

• Een heldere definitie van wat "non-binair" is — een biologisch verschijnsel, een psychologische toestand, een politieke identiteit?
• Een juridische basis. Welke EU-wet definieert deze categorie? Geen.
• Een wetenschappelijke onderbouwing. Welke epidemiologische data ondersteunen het bestaan ervan als afgebakende groep? Geen.

De categorie verschijnt — als verplichte rapportagevariabele — vóór de definitie. Dat is methodologisch ongebruikelijk en methodisch zwak.

De data-implicatie: erosie van geslachts-uitgesplitste cijfers

Het centrale meetbare effect: zodra een aanzienlijk deel van de deelnemers zich als "non-binair" registreert, daalt het percentage in de andere twee categorieën. Niet omdat het aantal vrouwen of mannen verandert, maar omdat de bestaande populatie wordt herverdeeld over drie categorieën in plaats van twee. Het gevolg: trends in vrouwen-onder­vertegenwoordiging — in STEM, leiderschap, bepaalde beroepen — worden statistisch onzichtbaarder.

Voor wie historisch werkt aan vrouwenrechten en op data leunt om vooruitgang te meten, is dit geen bijeffect maar het effect.

De vraag die zelden wordt gesteld

Wie heeft besloten dat deze categorie verplichte rapportage wordt — en op welke wetenschappelijke basis? De auteurs traceren de besluitvorming: niet in een parlementair debat, maar via interne richtlijnen van de Commissie, geadviseerd door NGO's die zelf onder dezelfde gefinancierde infrastructuur opereren. Het patroon dat in Beneath the Surface wordt beschreven, hier in actie op een specifiek concreet niveau.

Wat dit voor Nederland zou betekenen

Nederlandse onderzoeksinstituten — universiteiten, onderzoeksinstellingen, NGO's — die EU-financiering ontvangen, krijgen dezelfde rapportagevereisten. Een vergelijkbaar effect op Nederlandse gender-data is te verwachten. Voor wie meent dat de Nederlandse loonkloof of de positie van vrouwen in besturen ertoe doet, is de erosie van meetbaarheid een serieuze terugslag — onafhankelijk van politieke voorkeur op het onderliggende identiteit-debat.

Bronnen:

• El-Nagashi, F., Zobnina, A. & Michaux, R. "The curious case of non-binary people in EU data." Genspect, 29 januari 2025. (via Athena Forum: athena-forum.eu)