De Endocrine Society-richtlijnen voor genderzorg: wat ze zeggen en de kritiek erop

De Endocrine Society is een van de meest invloedrijke medische beroepsorganisaties in het genderzorgdebat. Haar richtlijnen voor de klinische behandeling van genderdysforie — het meest recente stamt uit 2017, met een update in 2023 — worden wereldwijd geciteerd door klinieken, overheden en beleidsmakers als wetenschappelijke onderbouwing voor genderzorgprogramma's.

Wat de richtlijnen aanbevelen

De Endocrine Society-richtlijnen (2017) bevelen aan:

• Puberteitsblokkeerders vanaf het begin van de puberteit voor adolescenten met genderdysforie.
• Cross-sex hormonen vanaf zestien jaar (of eerder in specifieke gevallen).
• Genderchirurgie pas na de meerderjarigheidsleeftijd, tenzij er bijzondere omstandigheden zijn.

De kritiek op de evidentiebasis

De kritiek is niet op de aanbevelingen an sich, maar op hoe die aanbevelingen zijn gefundeerd. Systematische reviews — waaronder de SBU-review van 2022 en de Cass Review van 2024 — kwamen tot de conclusie dat het bewijs voor de veiligheid en effectiviteit van puberteitsblokkeerders en hormoontherapie bij adolescenten "zwak" of "uiterst onzeker" was.

Dit roept de vraag op: hoe kunnen de Endocrine Society-richtlijnen sterke aanbevelingen formuleren op basis van evidentie die onafhankelijke reviewers als zwak beoordelen?

Het "expert opinion"-probleem

Een deel van de verklaring: de Endocrine Society-richtlijnen zijn mede gebaseerd op "expert opinion" — de mening van specialisten — in gevallen waar hard bewijs ontbreekt. In evidence-based geneeskunde is expert opinion de laagste vorm van bewijs. Als klinische richtlijnen voornamelijk op expert opinion zijn gebaseerd, zijn ze kwetsbaarder voor bias dan richtlijnen die op robuuste gecontroleerde studies zijn gebouwd.

De bijgewerkte richtlijnen (2023)

De 2023-update van de Endocrine Society-richtlijnen erkende meer onzekerheid dan de 2017-versie — maar werd door critici als onvoldoende beschouwd in het licht van de systematische reviews. Het debat over de evidentiebasis van genderzorgrichtlijnen is daarmee nog niet gesloten.

Bronnen:

• Hembree et al. (2017). Endocrine Treatment of Gender-Dysphoric/Gender-Incongruent Persons. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism.
• SBU Zweden: systematische review. Transspijt.nl.
• Cass Review-conclusies. Transspijt.nl.